Công tác tư tưởng trong quá tŕnh đổi mới đất nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh

- Trong quá tŕnh lănh đạo cách mạng, Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi công tác tư tưởng là bộ phận trọng yếu của công tác xây dựng Đảng, là nhân tố cấu thành quan trọng hàng đầu trong sự lănh đạo của Đảng đối với xă hội. Sinh mệnh của Đảng cũng như sự thành bại của cách mạng có quan hệ trực tiếp với hoạt động tư tưởng của Đảng.

75 năm qua, từ khi Đảng ta ra đời đến nay, công tác tư tưởng của Đảng đă góp phần xứng đáng vào mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong gần 20 năm vừa qua, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác tư tưởng của Đảng có nhiều đổi mới cả về nhận thức lẫn hoạt động, cả về nội dung lẫn phương thức, tiếp tục góp phần tích cực vào thành công của công cuộc đổi mới.

1. Công tác tư tưởng luôn có vị trí quan trọng hàng đầu

Chủ tịch Hồ Chí Minh đă nhiều lần khẳng định: tư tưởng dẫn đầu; Đảng phải quan tâm đến giáo dục tư tưởng và lănh đạo quá tŕnh tư tưởng trong Đảng và trong xă hội. Người nhấn mạnh: "Giáo dục tư tưởng và lănh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng. Phải kiên quyết chống cái thói xem nhẹ tư tưởng", "Mục đích của chính Đảng là nâng cao tư tưởng và tŕnh độ chính trị của đảng viên và cán bộ, làm cho đảng viên và cán bộ theo đúng quan điểm và lập trường vô sản".

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác tư tưởng, coi nó là mặt trận mà mọi cán bộ, đảng viên của Đảng phải là chiến sĩ xung kích trên mặt trận ấy. Trong tổ chức thực hiện, công tác tư tưởng phải đi trước một bước, không ngừng đổi mới để phù hợp với những điều kiện cụ thể của hoàn cảnh, đối tượng, nâng cao hiệu quả, phục vụ cho sự nghiệp chung của cách mạng.

Theo sự chỉ dẫn của tư tưởng Hồ Chí Minh, trong gần 20 năm qua, Đảng ta luôn luôn quan tâm đẩy mạnh công tác tư tưởng trong toàn Đảng và trong xă hội. Công tác tư tưởng được đánh giá là có đóng góp lớn vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của Đảng. Trong công cuộc đổi mới đất nước, công tác tư tưởng vẫn luôn được đặt ở vị trí quan trọng hàng đầu. Phát biểu tại Hội nghị Công tác tư tưởng - văn hoá toàn quốc, tháng 5 năm 2001, Tổng Bí Thư Nông Đức Mạnh nói: "Công tác tư tưởng, với ư nghĩa là toàn bộ hoạt động trên lĩnh vực ư thức của con người, nhằm biến tư tưởng tiến bộ, cách mạng thành lực lượng vật chất để xây dựng chế độ mới, làm cho tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân, truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống xă hội; công tác đó đă trở thành bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động cách mạng của Đảng. V́ thế, Đảng ta luôn luôn coi công tác tư tưởng như một sức mạnh to lớn, một vũ khí sắc bén trong tiến tŕnh cách mạng, từ cách mạng giải phóng dân tộc đến cách mạng xă hội chủ nghĩa".

Các nghị quyết của Đảng đều đề cao vị trí, vai tṛ của công tác tư tưởng và yêu cầu phải coi trọng lănh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng. Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX chỉ rơ: Từ Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đến các cấp uỷ, ban cán sự đảng, đảng đoàn đều phải coi trọng lănh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng, lư luận. Bí thư cấp uỷ, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị phải có chương tŕnh, kế hoạch lănh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng, lư luận...

2. Kết quả nghiên cứu lư luận gắn với tổng kết thực tiễn đă cung cấp nhiều luận cứ khoa học cho việc xây dựng, bổ sung và phát triển đường lối đổi mới của Đảng

Chủ tịch Hồ Chí Minh đă khẳng định "Đảng không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam". Người đă nhiều lần nhắc lại ư của Lênin: Không có lư luận cách mạng th́ không có phong trào cách mạng. Chỉ có đảng nào được một lư luận tiên phong hướng dẫn th́ mới làm tṛn được vai tṛ của người chiến sĩ tiên phong. Bác viết: "Lư luận sở dĩ quan trọng là v́ nó dạy ta hành động... Hiểu biết do thực hành mà ra. Lư luận ấy lại phải dùng vào thực hành... Thực hành, hiểu biết, lại thực hành, lại hiểu biết nữa. Cứ đi ṿng như thế măi, không bao giờ ngừng".

Về con đường đi lên chủ nghĩa xă hội, Bác nói: "Ta không thể giống Liên Xô v́ Liên Xô có phong tục, tập quán khác, có lịch sử, địa lư khác... Đại hội (tức là Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô - TG) đă chỉ cho ta thấy ta có thể đi con đường khác để tiến lên chủ nghĩa xă hội".

Theo sự chỉ dẫn của tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đă coi trọng tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lư luận. Trải qua những t́m ṭi, thử nghiệm đến Đại hội VI của Đảng (12-1986) Đảng ta đă đưa ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trước hết là đổi mới tư duy. Qua 20 năm đổi mới, nhận thức của Đảng ta về chủ nghĩa xă hội và con đường đi lên chủ nghĩa xă hội ở nước ta ngày càng sáng tỏ hơn. Đến nay Đảng ta đă bước đầu h́nh thành được trên những nét cơ bản một hệ thống quan điểm lư luận về công cuộc đổi mới và con đường đi lên chủ nghĩa xă hội ở Việt Nam; làm cơ sở cho đường lối của Đảng, góp phần bổ sung, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xă hội:

Đă xác định rơ hơn mục tiêu và đặc trưng của xă hội xă hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng là một xă hội dân giàu, nước mạnh, xă hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là xă hội do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, bền vững, với một hệ thống quan hệ sản xuất tiên tiến, phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, được phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam đoàn kết, b́nh đẳng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ; có Nhà nước pháp quyền xă hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, v́ nhân dân dưới sự lănh đạo của Đảng Cộng sản; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.

Đă làm sáng tỏ hơn con đường đi lên chủ nghĩa xă hội là: phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng tinh thần cho xă hội; xây dựng nền dân chủ xă hội chủ nghĩa; thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng Nhà nước pháp quyền xă hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, v́ nhân dân; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; bảo đảm vững chắc quốc pḥng và an ninh quốc gia; chủ động hội nhập quốc tế v́ hoà b́nh, hợp tác và phát triển.

3. Công tác tư tưởng đă góp phần tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xă hội

Trong cuốn "Đường Cách mệnh", Chủ tịch Hồ Chí Minh đă nêu rơ lư do v́ sao phải viết sách này là "để giác ngộ đồng bào, đồng chí làm cách mạng". Theo Người, phàm làm công việc ǵ bất kể lớn hay bé, khó hay dễ, nếu không ra sức th́ chắc không thành công, nhưng nếu đồng tâm hiệp lực th́ có thể làm được. Muốn vậy, mọi người phải hiểu v́ sao mà làm, làm như thế nào. Có thế "mục đích mới đồng", "chí mới đồng", 'tâm mới đồng". Viết sách này để đồng bào xem, đồng bào hiểu: V́ sao phải làm cách mạng?; V́ sao cách mạng là việc làm của dân chúng, của mọi người. Bác viết: "Sách này chỉ ước ao sao đồng bào xem rồi th́ nghĩ lại, nghĩ rồi th́ tỉnh dậy, tỉnh rồi th́ đứng lên đoàn kết nhau mà làm cách mệnh". Trong lời hiệu triệu giữ vững và đẩy mạnh cuộc kháng chiến ở Nam Bộ, Người viết: "Người xưa nói rằng: "đánh vào ḷng người là hơn hết; đánh vào thành tŕ là thứ hai"..., trước hết là bằng tinh thần: bại không nản, thắng không kiêu..., đồng tâm nhất trí". Chủ tịch Hồ Chí Minh coi sự thống nhất về tư tưởng, về hành động là nguồn sức mạnh to lớn của Đảng. "Nếu đảng viên tư tưởng và hành động không nhất trí, th́ khác nào một mớ cắt rời, "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược". Như vậy, th́ không thể lănh đạo quần chúng, không thể làm cách mạng".

a. Công tác tư tưởng đă chú ư giáo dục mục tiêu, lư tưởng: Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xă hội

Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xă hội là sự vận dụng và phát triển quan điểm cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin.

Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xă hội là nội dung cốt lơi xuyên suốt toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp của Người. Tất cả mọi hoạt động lư luận và thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều tập trung vào một đề tài, một mục tiêu: “Chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội”. Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị khoá VII về một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay đă khẳng định: “Trong khi giải quyết những vấn đề của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đă góp phần phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin trên nhiều vấn đề quan trọng, đặc biệt là lư luận về cách mạng giải phóng dân tộc và tiến lên chủ nghĩa xă hội ở các nước thuộc địa và phụ thuộc”.

Trước hết, độc lập dân tộc là mục tiêu trước hết, là cơ sở, tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xă hội. Hồ Chí Minh cho rằng cách mạng Việt Nam phải trải qua hai giai đoạn: cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xă hội chủ nghĩa. Hai giai đoạn ấy không có bức tường ngăn cách, gắn bó chặt chẽ với nhau.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc bao gồm cả nội dung dân tộc dân chủ. Không phải bất kỳ độc lập dân tộc nào cũng tạo cơ sở, tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xă hội. Theo Hồ Chí Minh để tạo cơ sở, tiền đề cho việc tiến lên chủ nghĩa xă hội cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân phải được thực hiện một cách triệt để, “đến nơi”. Đó là một nền độc lập thực sự, độc lập hoàn toàn không lệ thuộc vào bất cứ lực lượng nào cả về đối nội, lẫn đối ngoại. Hồ Chí Minh nhiều lần phê phán sự lệ thuộc về mọi mặt của những chính quyền do thực dân cũ và mới lập nên ở Việt Nam. Người gọi đó là độc lập giả hiệu, độc lập kiểu Mỹ.

Để tạo cơ sở, tiền đề cho việc tiến lên chủ nghĩa xă hội, đối với Việt Nam một đ̣i hỏi có ư nghĩa sống c̣n là độc lập dân tộc phải gắn liền với thống nhất chủ quyền và toàn vẹn lănh thổ của đất nước nước. Đó là quan điểm nhất quán, mang tính nguyên tắc của Hồ Chí Minh. Không duy tŕ và phát triển được khối thống nhất đó th́ không thể có độc lập dân tộc càng không thể nói đến việc tạo cơ sở tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xă hội.

Để tiến lên chủ nghĩa xă hội đ̣i hỏi độc lập dân tộc phải đi đôi với tự do hạnh phúc của nhân dân. Theo Hồ Chí Minh nếu nước được độc lập và người dân không được tự do, vẫn bị áp bức, bóc lột th́ độc lập chẳng có ư nghĩa ǵ.

Thứ hai, chủ nghĩa xă hội là con đường bảo vệ và phát triển thành quả của độc lập dân tộc.

Độc lập dân tộc tiến lên chủ nghĩa xă hội thể hiện mối quan hệ giữa mục tiêu trước mắt và mục tiêu lâu dài. Hồ Chí Minh khẳng định chỉ có chủ nghĩa xă hội, chủ nghĩa cộng sản mới bảo đảm cho một nền độc lập dân tộc chân chính, mới giải phóng các dân tộc một cách thực sự, hoàn toàn.

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đánh đổ giai cấp địch đă khó, đấu tranh xây dựng chủ nghĩa xă hội c̣n gian khổ khó khăn hơn nhiều”. Từ những khó khăn gian khổ ấy, Hồ Chí Minh luôn đ̣i hỏi Đảng, Nhà nước và mỗi người dân phải kiên tŕ mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội.

Trong những năm đổi mới vừa qua, mặc dù đứng trước những khó khăn, thử thách, biến động phức tạp của t́nh h́nh thế giới và khu vực, nhưng Đảng ta vẫn luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội. Những kết quả đạt được trong quá tŕnh xây dựng chủ nghĩa xă hội trên phạm vi cả nước nói chung, trong 20 năm đổi mới nói riêng cũng bắt nguồn từ đó.

Công tác tư tưởng trong 20 năm đổi mới đă chú trọng việc giáo dục mục tiêu, lư tưởng: Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xă hội. Thống nhất giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội là quy luật, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt đường lối cách mạng Việt Nam. Độc lập dân tộc là cơ sở và điều kiện tiên quyết để xây dựng chủ nghĩa xă hội. Chủ nghĩa xă hội đảm bảo vững chắc cho độc lập dân tộc.

Sau sự sụp đổ chế độ xă hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, đă xuất hiện sự dao động về con đường đi lên chủ nghĩa xă hội ở nước ta, từ đó ngại học lư luận Mác - Lênin, lư luận chính trị. Trước t́nh h́nh đó, Đảng ta đă chỉ đạo biên soạn giáo tŕnh quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chỉ đạo đẩy mạnh giáo dục lư luận chính trị trong toàn Đảng, toàn dân. Hệ thống trường Đảng, trường Nhà nước, đoàn thể đă coi trọng việc đổi mới nội dung, h́nh thức và phương pháp giảng dạy và học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu, tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được coi trọng hơn, đă bước đầu trở thành nhu cầu của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đặc biệt là thực hiện Chỉ thị số 23 của Ban Bí thư khoá IX về việc đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta tổ chức tốt đợt học tập và thi báo cáo viên, thi t́m hiểu về tư tưởng Hồ Chí Minh, được mọi tầng lớp nhân dân hưởng ứng, tham gia, đă khơi dậy những tư tưởng, t́nh cảm tốt đẹp về chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa xă hội đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân. Việc tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục lư luận chính trị đă góp phần nâng cao nhận thức, tính tích cực chủ động của cán bộ, đảng viên, nâng cao ḷng tin của nhân dân vào đường lối đổi mới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xă hội.

b. Công tác tư tưởng - văn hoá góp phần to lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế và văn hoá, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân

Thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đă coi nhiệm vụ phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm của toàn Đảng, toàn dân ta. Công tác tư tưởng của Đảng đă đẩy mạnh tuyên truyền về phát triển kinh tế, coi đó là nhiệm vụ quan trọng nhất trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xă hội. Thực hiện Nghị quyết Đại hội VI của Đảng về đổi mới tư duy, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế, công tác tư tưởng đă tạo ra sự chuyển biến quan trọng về nhận thức trong Đảng và trong toàn xă hội, khắc phục tư tưởng quan liêu bao cấp, thói quen ỷ lại vào Nhà nước, xây dựng tinh thần dám nghĩ, dám làm, tự lực, tự cường, quyết tâm vượt qua khó khăn, thách thức.

Một mặt, công tác tư tưởng của Đảng đă tập trung khẳng định các nguyên tắc của đổi mới, chống lại các biểu hiện dao động, bi quan; mặt khác, tập trung giáo dục đổi mới tư duy về kinh tế, về chủ nghĩa xă hội và con đường đi lên chủ nghĩa xă hội ở nước ta, từng bước thực hiện cơ chế thị trường có sự quản lư của Nhà nước; về phát huy cao độ nội lực; về chính sách "mở cửa", tăng cường phát triển quan hệ với các nước, chủ động hội nhập kinh tế, đồng thời giữ vững độc lập, tự chủ của đất nước.

Công tác tư tưởng tập trung tuyên truyền, giải thích các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đă góp phần quan trọng trong nhận thức cũng như trong hành động của toàn xă hội, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân khai thác các tiềm lực trong xă hội, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xă hội, tạo đà cho bước phát triển mới. Từ một nước phải nhập khẩu lương thực, nước ta trở thành một nước xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới. Từ một nước có tốc độ phát triển rất thấp sau những năm chiến tranh, nước ta trở thành một nước có tốc độ phát triển cao và ổn định. Trên đà phát triển của kinh tế - văn hoá, đời sống vật chất của nhân dân ngày càng được cải thiện, mức hưởng thụ đời sống tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao.

Công tác tư tưởng đă coi trọng phát hiện, tuyên truyền những nhân tố mới, đặc biệt là những điển h́nh trong phát triển kinh tế, trong xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Công tác tư tưởng đă cổ vũ các phong trào thi đua phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hoá. Các phong trào "Xoá đói, giảm nghèo", "Thi đua sản xuất giỏi, làm giàu chính đáng", "Khuyến nông, khuyến lâm", "Xây dựng giao thông nông thôn", "Ngói hoá", "Khuyến học", "Khuyến thiện", "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá", "Đền ơn, đáp nghĩa", "Nối ṿng tay lớn", "Xoá nỗi đau chất độc màu da cam"... được phát triển rộng khắp. Trong những năm gần đây, bên cạnh những h́nh thức tôn vinh đă có như "Ngày Nhà giáo Việt Nam", "Ngày Thầy thuốc Việt Nam", "Ngày Quốc tế phụ nữ", "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú", "Nhà giáo nhân dân", "Nhà giáo ưu tú"... đă xuất hiện nhiều h́nh thức tôn vinh những người, đơn vị đóng góp cho sự phát triển kinh tế, văn hoá như giải "Sao khuê", "Sao vàng đất Việt", "Ngày Doanh nhân", "Ngày v́ người nghèo"...

4. Công tác tư tưởng góp phần quan trọng trong việc thực hiện "xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt"

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong toàn bộ di sản tư tưởng và trong hoạt động thực tiễn của Người.

Thấm nhuần quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác tư tưởng đă thực hiện tốt những nội dung chủ yếu sau:

Một là, Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm kim chỉ nam cho hành động. Một Đảng cách mạng muốn vững mạnh, thực hiện được vai tṛ bộ tham mưu tối cao của toàn thể dân tộc, giải quyết được những nhiệm vụ của cách mạng đặt ra th́ trước hết phải là một tổ chức chính trị tiên tiến, đại diện cho trí tuệ của cả dân tộc, phải có một học thuyết cách mạng khoa học làm ṇng cốt, trong Đảng mọi người đều phải hiểu và làm theo chủ nghĩa ấy. Một học thuyết được xây dựng trên cơ sở khoa học sẽ trở thành linh hồn, chất keo kết dính mọi người trong tổ chức lại với nhau, làm cho Đảng thống nhất về tư tưởng, ư chí và hành động.

Khẳng định nền tảng tư tưởng của Đảng ta là chủ nghĩa Mác-Lênin làm kim chỉ nam cho hành động, chứ không phải giáo điều theo từng câu từng chữ. Phải nắm bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng thời phải biết chắt lọc, tổng kết kinh nghiệm của Đảng ta góp phần làm phong phú kho tàng lư luận Mác - Lênin.

Hai là, tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng. Để xây dựng Đảng thành một tổ chức chính trị trong sạch, vững mạnh, thực hiện những nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng, đó là: Tập trung dân chủ; Tập thể lănh đạo, cá nhân phụ trách; Tự phê b́nh và phê b́nh.

Ba là, cán bộ đảng viên vừa là người lănh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân.

Thực hiện tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, 20 năm đổi mới vừa qua, công tác tư tưởng thường xuyên tuyên truyền trong toàn Đảng, toàn dân chăm lo xây dựng Đảng, xác định đó là nhiệm vụ then chốt, là điều kiện có tính quyết định để đảm bảo thắng lợi của sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Thực hiện các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khoá về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, công tác tư tưởng đă tập trung chỉ đạo tốt công tác học tập, quán triệt các văn kiện Đảng, tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng về quan điểm, đường lối, Cương lĩnh, Điều lệ Đảng, các chủ trương, chính sách, đấu tranh không khoan nhượng với các biểu hiện tư tưởng lệch lạc, sai lầm, phản động, độc hại, bảo vệ nền tảng tư tưởng chính trị của Đảng, bảo vệ chế độ chính trị xă hội chủ nghĩa.

Đứng trước những khó khăn to lớn của hệ thống xă hội chủ nghĩa cả về lư luận và đường lối chính trị, trước yêu cầu đổi mới đất nước, hoạt động tư tưởng, lư luận không ngừng được tăng cường nhằm khẳng định những vấn đề có tính nguyên tắc của của chủ nghĩa Mác - Lênin, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng.

Đảng ta ban hành nhiều nghị quyết về công tác xây dựng Đảng. Nghị quyết TW6 (lần 2) khoá VIII và các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương về công tác xây dựng Đảng, đă đặt công tác xây dựng Đảng thành nhiệm vụ thường xuyên. Công tác xây dựng Đảng đă đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Dân chủ trong Đảng và dân chủ trong xă hội ngày càng được mở rộng tạo nên luồng sinh khí mới, thúc đẩy việc phát triển kinh tế, văn hoá và xă hội, nâng cao tính tích cực của nhân tố con người. Vấn đề tập thể lănh đạo, cá nhân phụ trách được quán triệt và thường xuyên nhấn mạnh. Nguyên tắc tự phê b́nh và phê b́nh trở thành nhu cầu của sinh hoạt Đảng từ Trung ương tới cơ sở. Đúng như Bác căn dặn, ở nơi nào thực hành dân chủ rộng răi th́ tự phê b́nh và phê b́nh cũng phát triển và trở thành nền nếp, ở nơi đó chi bộ, đảng bộ đoàn kết tốt hơn, tổ chức đảng mạnh lên.

Công tác tư tưởng đă góp phần bồi dưỡng lớp lớp cán bộ, đảng viên trung thành với với lư tưởng cách mạng của Đảng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần hy sinh và sức sáng tạo to lớn, lănh đạo toàn dân làm nên những kỳ tích trong công cuộc đổi mới đất nước. Công tác tư tưởng, đặc biệt là công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trở thành một nội dung quan trọng trong công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng. Các phương tiện thông tin đại chúng đă góp phần tích cực trong cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lăng phí xây dựng lối sống lành mạnh, trong sạch, hết ḷng, hết sức phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc.

5. Công tác tư tưởng trực tiếp góp phần xây dựng con người trong thời đại mới

Công tác tư tưởng là biện pháp quan trọng hàng đầu để giáo dục, xây dựng con người xă hội chủ nghĩa.

Thực hiện những lời chỉ dẫn của Người, văn kiện các Đại hội Đảng đều bàn và đề ra yêu cầu phải xây dựng con người mới, đào tạo và bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau. Đảng có nhiều nghị quyết, chỉ thị về giáo dục và đào tạo, về khoa học và công nghệ, về tổ chức và cán bộ, về công tác thanh niên...

Nghị quyết TW5 khoá VIII và Kết luận TW 10 (khoá IX) một lần nữa khẳng định những đức tính của con người Việt Nam trong thời đại mới, để lấy đó làm tiêu chuẩn phấn đấu cho mỗi người, đặc biệt là cho thế hệ trẻ:

- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu v́ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội, có ư chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh v́ ḥa b́nh, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xă hội.

- Có ư thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu v́ lợi ích chung.

- Có lối sống lành mạnh, nếp sống vǎn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ư thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái.

- Lao động chǎm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, nǎng suất cao v́ lợi ích của bản thân, gia đ́nh, tập thể và xă hội.

- Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, tŕnh độ chuyên môn, tŕnh độ thẩm mỹ và thể lực.

Trong điều kiện của cơ chế thị trường và hội nhập, giao lưu quốc tế, âm mưu chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân, đặc biệt là một bộ phận thanh niên xa rời lư tưởng, lười lao động và học tập, sa vào lối sống, thậm chí có một bộ phận nhỏ bị lực lượng xấu dụ dỗ, mua chuộc... Công tác tư tưởng của Đảng đă chú ư đến việc giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người chiến sĩ trung kiên của Đảng, của cách mạng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay và cho tương lai.

6. Công tác tư tưởng đă coi trọng việc tuyên truyền, giáo dục ư thức, nâng cao cảnh giác cách mạng, vạch trần các thủ đoạn phá hoại về tư tưởng, góp phần làm thất bại một bước chiến lược "diễn biến hoà b́nh" của các thế lực thù địch

Thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh, nhận thức rơ vị trí quan trọng của việc đấu tranh chống “diễn biến ḥa b́nh” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, trong thời gian từ 1986 đến nay, Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Ban Bí thư các khóa đă chỉ đạo thường xuyên và chặt chẽ cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, đường lối và Cương lĩnh của Đảng, làm thất bại những âm mưu và thủ đoạn của các thế lực thù địch trên lĩnh vực này. Chỉ tính từ sau Đại hội IX đến nay, Ban Bí thư đă ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 4/1/2002 về "Tăng cường cuộc đấu tranh chống các luận điệu sai trái và hoạt động tán phát tài liệu chống Việt Nam". Ngày 30/12/2002 Ban Bí thư ra thông báo Kết luận số 94 về "Nhiệm vụ tăng cường cuộc đấu tranh chống âm mưu "diễn biến hoà b́nh" trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá". Hội nghị Trung ương tám ra Nghị quyết về "Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong t́nh h́nh mới"... Các cơ quan nghiên cứu lư luận, hệ thống thông tin đại chúng đă đầu tư công sức, trí tuệ, thời lượng cho cuộc đấu tranh bác bỏ các quan điểm phản động, sai trái, lệch lạc. Các cấp uỷ đă coi trọng việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ư thức, nâng cao cảnh giác cách mạng, vạch trần các thủ đoạn phá hoại về tư tưởng của các thế lực thù địch, góp phần làm thất bại một bước chiến lược “diễn biến hoà b́nh” của các thế lực thù địch.

Thông qua việc học tập, quán triệt các nghị quyết, chỉ thị, nhận thức của số đông cán bộ, đảng viên và nhân dân về âm mưu “diễn biến ḥa b́nh” của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa đă được nâng lên, trách nhiệm lănh đạo, chỉ đạo, tổ chức các hoạt động bảo vệ an ninh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa bước đầu có chuyển biến tích cực.

Dưới sự chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các ban, ngành chức năng có sự phối hợp theo dơi, nắm chắc hơn các động thái phá hoại của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Bước đầu có tiến bộ và hiệu quả cao hơn trong các hoạt động vạch trần âm mưu, thủ đoạn chống phá ta về dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, dân tộc; phản bác các quan điểm sai trái, góp phần định hướng và thống nhất tư tưởng.

Trước t́nh h́nh một số trào lưu, khuynh hướng tư tưởng mới trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế tác động vào trong nước, Trung ương cũng đă kịp thời có những định hướng tư tưởng. Hội đồng Lư luận Trung ương tổ chức một số cuộc hội thảo khoa học, xuất bản kịp thời một số công tŕnh như “Vững bước trên con đường đă chọn”, "Lẽ phải của chúng ta". Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương xuất bản cuốn “Nhận dạng quan điểm sai trái”, Ban Chỉ đạo đấu tranh chống “diễn biến ḥa b́nh” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa của Trung ương biên soạn cuốn “Chống âm mưu “diễn biến ḥa b́nh” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa”...

Chủ động xử lư có hiệu quả hơn các hoạt động phạm pháp của bọn cơ hội chính trị, bọn đội lốt tôn giáo vi phạm pháp luật. Tổ chức cho quần chúng ở cơ sở đấu tranh, cô lập và phân hóa kẻ xấu để góp phần ổn định t́nh h́nh chính trị. Chỉ đạo báo chí đấu tranh với các quan điểm sai trái, trong đó chú trọng đấu tranh cả trên mạng Internet đối với các luận điệu vu khống ta vi phạm dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, dân tộc.

Đă tăng cường thông tin đối ngoại và tổ chức có hiệu quả hơn cuộc đấu tranh trên mặt trận dư luận, trên các diễn đàn quốc tế, bước đầu làm thất bại âm mưu đưa nước ta vào danh sách các nước vi phạm nhân quyền; âm mưu thông qua “Dự luật nhân quyền Việt Nam”.

7. Phương thức công tác tư tưởng có những đổi mới bước đầu

Thực hiện theo tư tưởng Hồ Chí Minh, phương thức công tác tư tưởng của Đảng ta trong 20 năm qua có những đổi mới bước đầu. Một trong những đổi mới đó là hướng về cơ sở; giải quyết những vấn đề từ cơ sở. Công tác tư tưởng đặc biệt chú ư phương pháp thuyết phục và nêu gương; không ngừng chú ư nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập lư luận chính trị, chất lượng đội ngũ báo cáo viên, tăng cường đối thoại khắc phục t́nh trạng độc thoại và huy động tất cả các phương tiện thông tin đại chúng cùng làm tốt công tác tư tưởng.

Bên cạnh những thành tựu quan trọng trên, công tác tư tưởng những năm qua cũng c̣n nhiều hạn chế, thiếu sót:

Công tác tư tưởng chưa đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức; tính chiến đấu, tính thuyết phục và hiệu quả của công tác tư tưởng chưa cao; nhiều lúc chưa chủ động và thiếu sắc bén trong đấu tranh chống âm mưu “diễn biến hoà b́nh”, chống tuyên truyền phản động của các thế lực thù địch, bác bỏ các quan điểm cực đoan mang tính kích động; thiếu những h́nh thức, biện pháp cụ thể, có sức thuyết phục để xây dựng, củng cố niềm tin, giải đáp những băn khoăn, vướng mắc, mâu thuẫn nảy sinh trong quá tŕnh đổi mới; chưa làm tốt chức năng dự báo t́nh h́nh, chuẩn bị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên chủ động đi vào kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới; công tác giáo dục lư tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống chưa thường xuyên, nhiều lúc, nhiều nơi c̣n buông lỏng, xem nhẹ. Công tác lư luận c̣n bất cập, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới. Trong chỉ đạo, quản lư cũng như hoạt động của báo chí c̣n nhiều yếu kém, khuyết điểm chậm được khắc phục, nhất là khuynh hướng “thương mại hoá”, xa rời tôn chỉ mục đích của một số tờ báo.

T́nh h́nh, nhiệm vụ mới đ̣i hỏi, trước hết, công tác tư tưởng phải chủ động hơn nữa trong việc xây dựng niềm tin, giữ vững và tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xă hội về quan điểm, đường lối, chủ trương và giải pháp xây dựng và bảo vệ đất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xă hội công bằng, dân chủ, văn minh. Nghiên cứu xây dựng chiến lược công tác tư tưởng trong t́nh h́nh mới.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, h́nh thức, biện pháp giáo dục những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin; tiếp tục giáo dục sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyên truyền sâu rộng đường lối, quan điểm chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tập trung giáo dục mục tiêu lư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội, giáo dục ḷng tự tôn dân tộc, nêu cao chủ nghĩa yêu nước; năng lực hoạt động thực tiễn cho cán bộ, đảng viên, nhân dân. Tổ chức đảng các cấp và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phải tăng cường công tác giáo dục lư tưởng và đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ, xây dựng đội ngũ kế cận cho Đảng.

Ba là, nâng cao tính chiến đấu, tính thiết thực, tính thuyết phục của công tác tư tưởng. Bám sát thực tiễn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, kịp thời giải đáp những vướng mắc trong tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Chủ động và tích cực đấu tranh, ngăn chặn những quan điểm sai trái, bác bỏ những luận điệu phản động, kiên quyết làm thất bại mọi mưu toan “diễn biến hoà b́nh”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch. Chống mọi biểu hiện phai nhạt lư tưởng, cơ hội, chạy theo lợi ích cá nhân ích kỷ, đối lập với lợi ích chung của đất nước, của dân tộc.

Bốn là, đổi mới và tăng cường công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lư luận kịp thời làm sáng tỏ hơn những vấn đề bức xúc mà cuộc sống đặt ra có liên quan đến chủ nghĩa xă hội và con đường đi lên chủ nghĩa xă hội ở nước ta như: về Đảng cầm quyền và công tác xây dựng Đảng; về xây dựng Nhà nước pháp quyền xă hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, v́ nhân dân; về tổ chức và hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân; về kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghĩa... Chú trọng nâng cao tính khoa học, tính thiết thực và hiệu quả của công tác nghiên cứu khoa học, nghiên cứu lư luận. Sớm xây dựng và ban hành quy chế dân chủ trong nghiên cứu lư luận.

Năm là, phát triển và cụ thể hoá chiến lược văn hoá trong t́nh h́nh mới, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, tiếp thu những thành tựu và tinh hoa văn hoá của nhân loại, hoàn thiện hệ thống giá trị mới của con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế, làm cho văn hoá thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xă hội.

Sáu là, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giảng dạy và học tập lư luận, công tác thông tin, tuyên truyền, cổ động, báo chí, xuất bản, văn hoá, nghệ thuật, tăng cường tuyên truyền đối ngoại. Tăng cường sự lănh đạo của Đảng và công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí. Chống mọi biểu hiện lệch lạc, nhất là xa rời tôn chỉ, mục đích, "thương mại hoá" trong hoạt động báo chí, xuất bản, văn hoá, văn nghệ.

Bảy là, kiện toàn tổ chức, bộ máy, nâng cao phẩm chất và năng lực đội ngũ cán bộ, từng bước hiện đại hoá điều kiện, phương tiện làm việc của cơ quan làm công tác tư tưởng, lư luận./.

TS. Nguyễn Viết Thông Phó Trưởng Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương