NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Châu An

Giáo dục đạo đức là việc làm rất lớn, có tầm quan trọng đặc biệt trong đào tạo thế hệ trẻ phục vụ đất nước. Trong hơn 30 năm qua, giáo dục đạo đức đã đạt được nhiều thành quả, tuy nhiên so với yêu cầu của xã hội, của ngành giáo dục trong thời hội nhập thì còn nhiều nhược điểm và thiếu sót.

Hội thảo “Nâng cao giáo dục đạo đức” vào lúc một số sự việc đối xử học sinh vừa xảy ra đáng quan tâm.

Chúng tôi ít có điều kiện nghiên cứu sâu vấn đề này, chỉ xin trình bày một số ý kiến thô thiển để tham khảo.

I. MỤC TIÊU GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC :

Giáo dục đạo đức cùng với các môn học khác góp phần đào tạo người lao động Việt Nam hiện đại và truyền thống, có đủ phẩm chất và năng lực phục vụ nền kinh tế tri thức trong thời hội nhập.

II. NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỨC DỤC :

Căn cứ vào đâu để xác định nội dung đạo đức ở trường phổ thông ? Căn cứ vào :

1- Yêu cầu phẩm chất đạo đức đối với người lao động trong xã hội mới hội nhập.

2- Những biểu hiện về đạo đức, mặt tốt và mặt chưa tốt của người Việt Nam trong quá khứ và hiện tại.

3- Những biện pháp giáo dục đạo đức truyền thống, mặt tốt và mặt chưa tốt.

4- Đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi học sinh.

Cần có nhiều thời gian nghiên cứu xác định chính xác nội dung từng lớp, từng cấp học.

Tôi đồng ý với Sở Giáo dục và Đào tạo TP.Hồ Chí Minh về sự đánh giá và phê phán nội dung chương trình giáo dục đạo đức hiện hành, còn nhiều thiếu sót về tính hệ thống, tính liên thông, nhiều kiến thức mang tính hàn lâm trừu tượng không phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh.

Ở đây, xin trình bày một số phẩm chất đạo đức cần quan tâm đặc biệt :

1- Xây dựng tính trung thực, chống bệnh ăn cắp, làm dối, làm ẩu.

Trong nước, những bệnh này đã và đang gây nhiều thiệt hại to lớn; trong thời hội nhập, nó không những gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế mà còn làm giảm uy tín chính trị, ngoại giao của nước ta.

- Nước Nhật vừa tuyên bố nếu Việt Nam không sửa chữa bệnh thiếu trung thức, xuất khẩu hàng thủy sản có chất độc hại thì Nhật sẽ cấm vĩnh viễn nhập hàng thủy sản của Việt Nam. Nếu như thế, hàng triệu người Việt Nam sẽ thất nghiệp, gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế, về uy tín.

- Cà phê Việt Nam có chất lượng cao, đáng lẽ được bán giá cao nhưng khi đóng bao bì đã ăn cắp cà phê thay vào đó là quả chôm chôm nên phải bán giá thấp, thua lỗ, gây thiệt hại không những về kinh tế mà còn về uy tín hàng Việt Nam.

Nhân dân ta và nhân dân thế giới đã nói lên tính nguy hiểm của bệnh ăn cắp “Ăn cắp quen tay. Ăn cắp cái trứng sẽ ăn cắp con bò (Vole un oeuf, volera un boeuf).

Bênh ăn cắp hiện nay đang hoành hành ở nước ta. Trong nhà trường, học sinh và sinh viên ăn cắp kiến thức của bạn, cán bộ ăn cắp tài liệu của người khác để được bằng cấp …

2- Tính dũng cảm, không sợ gian khổ, nhất là khi ra biển lớn.

3- Tinh thần hợp tác.

Năm 2000, Giám đốc Ngân hàng Thế giới Steer đã góp ý kiến cho lãnh đạo nước ta. Cần giáo dục cho thanh niên : Tinh thần hợp tác – Cách giải quyết vấn đề – Giao tiếp có hiệu quả.

4- Tinh thần tự học, tự rèn luyện, tự nghiên cứu khoa học, tính sáng tạo.

5- Tự kiềm chế, chống tính hung bạo, hiếu chiến.

6- Thương yêu giúp đỡ bạn bè.

7- Thương yêu, chăm sóc vật nuôi cây trồng.

8- Bảo vệ môi trường.

9- Tính phân biệt được đúng – sai nhằm đề kháng tiêu cực ở môi trường xấu.

Đặc biệt giáo dục tính sáng tạo ở mỗi môn học. mỗi hoạt động giáo dục. Sáng tạo đóng vai trò quyết định trong xây dựng con người và nền kinh tế tri thức ở thế kỷ 21 này.

III. PHƯƠNG HƯỚNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC :

Phương pháp là việc làm đầy tính sáng tạo tuỳ theo đối tượng giáo dục, tuỳ theo môi trường giáo dục. Do đó, chỉ nêu hai vấn đề góp phần vào việc định hướng lựa chọn các phương pháp giáo dục đạo đức.

1- Quá trình hình thành và phát triển hành vi đạo đức :

Đạo đức không phải tự nhiên sinh ra mà do quá trình rèn luyện và phát triển theo từng bước.

Bước 1 – Nguồn đạo đức gồm có sự kiện, vật thực, lời nói (văn vần, văn xuôi …), chữ viết (sách, báo, pháp luật …), tranh ảnh, phim, kịch …

Yêu cầu đặc tính của Nguồn đạo đức để chuyển sang bước 2 – Xúc cảm đạo đức: sắc sảo, hấp dẫn, rung động lòng người …

Từ xúc cảm đạo đức đến hành vi đạo đức phải trãi qua một thời gian, ngắn hay dài tuỳ thuộc vào hai điều kiện : sự tham gia ủng hộ của môi trường và sự khao khát hành vi đạo đức của chủ thể. Trong đó, điều kiện thứ hai đóng vai trò quyết định.

Hai minh chứng :

- Ngày 16-8-2007, trước cảnh một người phụ nữ nhảy xuống sông Sài Gòn, sinh viên Đoàn Hữu Đức đang đi trên cầu nghe tiếng kêu cứu đã dũng cảm lao ngay xuống sông cứu nạn nhân. Trường hợp này, xúc cảm đạo đức đến hành vi đạo đức diễn ra nhanh chóng.

- Em Quỳnh Như, 13 tuổi, học sinh, sau nhiều lần xem trên ti vi, báo … cảnh nhiều trẻ em vô tội bị giết trong các cuộc chiến tranh trên thế giới ; cảnh người nhiễm HIV bị cô độc ; cảnh người nghèo không nơi nương tựa ; cảnh nhiều diện tích đất rừng bị tàn phá biến thành sa mạc hoang vu …. Xúc cảm đạo đức, tình cảm đạo đức, lí trí đạo đức được hình thành dẫn đến hành vi đạo đức là sáng tác bài thơ bằng tiếng Anh “Thế giới” kêu gọi mỗi người, mỗi quốc gia hãy làm việc thiện, chống việc ác; đoạt giải nhất trong cuộc thi thơ quốc tế lãnh giải thưởng lớn tại Mỹ - 20.000 USD. Trường hợp này, từ xúc cảm đạo đức đến hành vi đạo đức trãi qua một thời gian dài.

2- Quy luật – Phương châm

2.1- Giáo dục đức dục phải tuân theo qui luật tâm sinh lí lứa tuổi học sinh.

Trước 16 tuổi, chất nu-ê-lin trong hệ thần kinh phát triển chưa đầy đủ nên hoạt động thần kinh của con người chưa hoàn thiện. Do đó, người lớn không được áp đặt, bắt học sinh phải học, làm những việc của người lớn, trừu tượng, khó hiểu, khó làm.

Một cách giáo dục đức tính trẻ thơ tốt : học sinh mầm non ăn cắp đồ chơi bỏ vào cặp định đem về nhà. Cô giáo nhanh nhạy tập hợp học sinh, quàng tay nhau hát bài (do cô giáo sáng tác ngay lúc đó) Đồ chơi là của chúng ta. Chơi rồi để lại không đem về nhà. Cô bảo mỗi em xem trong cặp sách có đồ chơi thì bỏ ra. Một số em có đồ chơi trong cặp nhanh nhẹn lấy ra, bỏ dưới chân mình. Không ai biết người ăn cắp.

Lên các lớp trên, giáo dục tính trung thực, chống bệnh ăn cắp bằng cách nói rõ tác hại của bệnh. Ăn cắp là hành động xấu. Học sinh tuyệt đối không ăn cắp kiến thức của bạn, không được quay cóp, hỏi bài khi làm kiểm tra. Cần liên kết với cha mẹ học sinh để giáo dục tính trung thực cho trẻ. Cần cho học sinh biết trước hình thức xử phạt khi vi phạm nội qui, tuỳ theo trường hợp, có thể trừ điểm hạnh kiểm, có thể tổ chức thi đua rèn luyện giữa các tổ để tập thể hỗ trợ giáo dục đạo đức cho cá nhân.

Đến các lớp cuối cấp (11-12), giáo dục tính trung thực, chống bệnh ăn cắp bằng cách kể những tác hại to lớn, thời sự như những vụ ăn cắp vật liệu xây dựng ở nhiều nơi, ở cầu Cần Thơ làm chết hơn 50 người, bị thương hàng trăm người do ăn cắp tiền, mua giàn dáo phế thải thay vào; còn do vô tổ chức, vô kỷ luật không làm đúng quy trình thiết kế. Có thể cho học sinh làm đề tài nghiên cứu nhỏ : “Điều tra tình hình tệ nạn ăn cắp trong trường, ở địa phương (hoặc phạm vi rộng hơn – theo báo chí). Thử tìm hiểu nguyên nhân và giải pháp khắc phục”.

2.2- Quy luật – Phẩm chất đạo đức phát triển theo cách “mưa lâu thấm dần”, từ tiệm tiến đến bột phát.

Quy luật này nói lên một điều là để có hành vi đạo đức, học sinh cần được thu thập tích luỹ nhiều nguồn đạo đức, rồi suy nghĩ, trăn trở mới có thể biến thành tình cảm đạo đức rồi đến hành vi đạo đức.

Theo quy luật này, người giáo viên cần hướng dẫn học sinh thu thập được nhiều nguồn đạo đức khác nhau, qua nhiều kênh thông tin khác nhau thì hành vi đạo đức mới có thể hình thành nhanh chóng và bền vững.

Nguyễn Thị Hậu, học sinh lớp 10 trường THPT Huỳnh Thúc Kháng, TP. Vinh - Nghệ An được cô giáo Văn hướng dẫn tiếp xúc với nhiều tác phẩm văn học giúp cách làm văn. Rồi một hung tin đến với em, bố em đã ra đi, gây một xúc cảm đạo đức quá mạnh chuyển thành hành vi đạo đức bằng bài văn xuất sắc: “Em hãy phát biểu cảm nghĩ về một người thân yêu nhất”. Bài văn đã gây xúc động cho nhiều người. Giám đôc Công ty TNHH-XK-TM Hoàng Văn Chung (Hà Nội) đã hứa bảo trợ cho em Hậu vào Đại học.

2.3- Phương châm – Khen nhiều hơn chê. Thưởng nhiều hơn phạt.

Khi học sinh được khen thưởng thì hăng hái, phấn chấn học tốt hơn. Khi bị phạt, bị khiển trách thì ngược lại. Có lẽ do nhận thức này, một số nước trên thế giới dạy học không cho điểm xấu, không nói nặng nề đến khuyết điểm của học sinh, chỉ làm cho học sinh vui vẻ, tự tin, lạc quan trong học tập. Khi học sinh phạm khuyết điểm, họ chỉ nói nhẹ nhàng để học sinh vui lòng tiếp thu, tự sửa chữa như không nói lười biếng mà nói chưa siêng năng, chưa cố gắng ; không nói thất bại mà nói chưa thành công, sắp thành công … Hình thức xử phạt nặng khi học sinh vi phạm những điều đã qui định trong nội qui, đã được đọc, được phổ biến từ đầu năm học.

IV. HÌNH THỨC – LIÊN KẾT GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC :

1- Hình thức : Những hình thức sau đây làm tăng cường tính hiệu quả của giáo dục đạo đức : ngoại khoá, tham quan, cắm trại, nghe báo cáo …

2- Liên kết :

- Với Hội Văn học nghệ thuật – để viết sách “Người tốt, việc tốt”. sách truyện tranh.

- Với Công an, Sở Giao thông công chính trong việc giáo dục an toàn giao thông.

- Với Quân đội – mời báo cáo về gương dũng cảm, sáng tạo trong chiến đấu.

- Với Viện Khoa học Giáo dục để nghiên cứu đề tài về giáo dục đạo đức học sinh._/.