GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẢI HÌNH THÀNH ĐƯỢC HỆ THỐNG

GIÁ TRỊ VỮNG BỀN TRONG NHẬN THỨC VÀ TRONG TỪNG

HÀNH VI HOẠT ĐỘNG

(Do Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh trình bày tại

cuộc hội thảo “Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông”,

thành phố Hồ Chí Minh tháng 12/2007)

I.- Nhận thức về môn giáo dục đạo đức – công dân :

Giáo dục đạo đức - công dân là cung cấp kiến thức và tạo điều kiện rèn luyện cho học sinh hình thành những phẩm chất tốt đẹp của con người có nhân cách, người công dân tốt trong xã hội.

Giáo dục đạo đức – công dân là môn học quan trọng nhất trong nhà trường phổ thông vì đó là môn chính, chủ đạo toàn bộ hệ thống sư phạm “dạy làm người” của nhà trường.

Giáo dục đạo đức – công dân thể hiện khả năng sư phạm của giáo viên cao nhất vì đặc điểm của môn học gắn bó hữu cơ với từng con người cụ thể, với tâm sinh lý lứa tuổi, với từng môi trường sinh sống và hoạt động của học sinh.

Nếu nói đổi mới giáo dục, quan trọng nhất là đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên phải nắm vững yêu cầu giáo dục và tổ chức cho học sinh hoạt động để chiếm lĩnh tri thức và rèn kỹ năng, quan hệ thầy trò không còn là quan hệ áp đặt “đọc, chép” mà là quan hệ hợp tác tạo được cả cảm xúc đối với các giá trị của nội dung giáo dục … thì chính môn đạo đức – công dân phải được đổi mới trước tiên và mạnh mẽ nhất.

II.- Thực trạng giáo dục đạo đức – công dân hiện nay :

1. Về cơ chế tổ chức môn học :

- Đạo đức là một trong các tiêu chí quan trọng của mục tiêu đào tạo của nhà trường (đức, trí, thể, mỹ và lao động).

- Đạo đức – công dân vừa được xây dựng thành một môn học có giáo viên bộ môn phụ trách, vừa tổ chức cho học sinh rèn luyện thông qua hoạt động tập thể lớp do giáo viên chủ nhiệm phụ trách với Đội thiếu niên tiền phong, Đoàn Thanh niên Cộng sản nhà trường.

- Về đánh giá, dù môn đạo đức – công dân chưa được chọn thành môn thi tốt nghiệp, nhưng việc ghi nhận sự rèn luyện phấn đấu về mặt hạnh kiểm của học sinh trong quá trình học tập là rất quan trọng, chiếm một tỉ trọng chi phối khá lớn đối với kết quả học tập rèn luyện của học sinh trong từng năm học.

2. Về nội dung giảng dạy.

2.1. Giáo dục mầm non :

Trước giáo dục phổ thông chưa có môn đạo đức, nhưng các trường mầm non thành phố Hồ Chí Minh bắt đầu tổ chức cho học sinh làm quen với những hành vi đạo đức qua các quan hệ bạn bè, thầy cô, ông bà, cha mẹ, anh chị em và thiên nhiên môi trường hay việc chấp hành luật lệ giao thông bằng thơ ca và bằng các trò chơi đóng vai nhẹ nhàng trong phong trào giáo dục lễ giáo cho trẻ do Vụ giáo dục mầm non Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động.

“Trao đồ lễ phép hai tay

Hai tay đón nhận, điều hay bé làm”

“Thật thà trung thực khi chơi

Làm sai biết lỗi bé thời đáng khen”

(Bé học lễ giáo- NXB Trẻ)

hoặc :

“Mẹ cho em chiếc bánh đa

Em cầm chia nhỏ thành ba bốn phần

Phần biếu mẹ, phần biếu anh

Còn phần nhỏ nhất mới dành cho em

Cả nhà nhất nhất đều khen

Mẹ bảo bé thảo, bé hiền, con yêu”.

(Trần Thị Mỹ Phương – MG Sơn Ca 11 – Q.11)

Yêu cầu chuẩn của bậc học là “học sinh có thói quen giữ gìn vệ sinh thân thể, vệ sinh ăn uống, vệ sinh môi trường. Biết yêu thương kính trọng ông bà, cha mẹ, yêu kính bác hồ, những người lao động … Biết quan tâm thông cảm giúp đỡ bạn bè, em nhỏ, những người gần gũi. Hiểu được lời nói, việc làm nào của mình, của bạn bè là tốt, xấu. Biết nhận lỗi, sửa lỗi, thật thà”.

Thời gian biểu mỗi ngày đến trường mầm non của trẻ được phân bổ như sau :

Thời gian	Nội dung	Thời gian	Nội dung
7g00 – 8g00	Đón trẻ, hoạt động tự chọn, thể dục sáng	10g40 – 11g20	Vệ sinh, ăn trưa
8g00 – 9g20	Các giờ học	14g00 – 14g30	Vệ sinh, vận động, ăn xế
9g20 – 9g50	Hoạt động ngoài trời	14g30 – 15g40	Sinh hoạt chiều (Nêu gương chiều thứ bảy)
9g50 – 10g40	Trò chơi sáng tạo	15g40 – 17g00	Vệ sinh, hoạt động tự chọn

Với thời gian phân bổ như vậy, việc giáo dục lễ giáo được vận dụng linh hoạt đối với từng lứa tuổi qua nhiều hình thức phong phú, không áp đặt.

2.2. Giáo dục tiểu học :

Ở Tiểu học, môn Đạo đức được trình bày ở lớp 1, lớp 2 và lớp 3 dưới dạng vở bài tập; ở lớp 4 và lớp 5 trình bày dưới dạng sách giáo khoa, các nội dung giáo dục được nêu thành những tình huống để học sinh phân tích tìm hiểu, học tập.

Các nội dung giáo dục được phân bổ như sau :

Lớp 1 có 14 bài : Em là học sinh lớp một; Gọn gàng, sạch sẽ; Giữ gìn sách vở, đồ dùng học tập; Gia đình em; Lễ phép với anh chị, nhường nhịn em nhỏ; Nghiêm khi chào cờ; Đi học đều và đúng giờ; Trật tự trong trường học; Lễ phép, vâng lời thầy giáo, cô giáo; Em và các bạn; Đi bộ đúng qui định; Cám ơn và xin lỗi; Chào hỏi và tạm biệt; Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng.

Lớp 2 có 14 bài : Học tập, sinh hoạt đúng giờ; Biết nhận lỗi và sửa lỗi; Gọn gàng, ngăn nắp; Chăm làm việc nhà; Chăm chỉ học tập; Quan tâm, giúp đỡ bạn; Giữ gìn trường lớp sạch đẹp; Giữ trật tự, vệ sinh nơi công cộng; Trả lại của rơi; Biết nói lời yêu cầu, đề nghị; Lịch sự khi nhận và gọi điện thoại; Lịch sự khi đến nhà, người khác; Giúp đỡ người khuyết tật; Bảo vệ loài vật có ích.

Lớp 3 có 14 bài : Kính yêu bác Hồ; Giữ lời hứa ; Tự làm lấy việc của mình; Quan tâm chăm sóc ông bà; Cha mẹ, anh chị em; Chia sẽ vui buồn cùng bạn; Tích cực tham gia việc lớp, việc trường; Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng; Biết ơn thương binh liệt sĩ; Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế; Tôn trọng khách nước ngoài; Tôn trọng đám tang; Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác; Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước; Chăm sóc cây trồng, vật nuôi.

Lớp 4 có 14 bài : Trung thực trong học tập; vượt khó trong học tập; Biết bày tỏ ý kiến; Tiết kiệm tiền của; Tiết kiệm thời giờ; Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; Biết ơn thầy giáo, cô giáo; Yêu lao động; kính trọng, biết ơn người lao động; Lịch sự với mọi người ; Giữ gìn các công trình công cộng; Tích cực tham gia các hoạt động nhân đạo; Tôn trọng luật giao thông; Bảo vệ môi trường.

Lớp 5 có 14 bài : Em là học sinh lớp 5; Có trách nhiệm về việc làm của mình; Có chí thì nên; Nhớ ơn tổ tiên; Tình bạn; Kính già yêu trẻ; Tôn trọng phụ nữ; Hợp tác với những người xung quanh; Em yêu quê hương; Ủy ban nhân dân xã (phường); Em yêu tổ quốc Việt Nam; Em yêu hòa bình; Em tìm hiểu về Liên Hiệp Quốc; bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

2.3. Giáo dục trung học :

Ở Trung học cơ sở, môn học được xác định là giáo dục công dân được thể hiện mỗi khối lớp là một quyển sách giáo khoa.

- Ở lớp 6 có 18 bài học : Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể ; Siêng năng, kiên trì; Tiết kiệm; Lễ độ; Tôn trọng kỉ luật; Biết ơn; Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên; Sống chan hòa với mọi người; Lịch sự, tế nhị; Tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể và trong hoạt động xã hội; Mục đích học tập của học sinh; Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em; Công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Thực hiện trật tự an toàn giao thông; Quyền và nghĩa vụ học tập; Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở; Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín.

- Ở lớp 7 có 18 bài học : Sống giản dị; Trung thực; Tự trọng; Đạo đức và kỉ luật; Yêu thương con người; Tôn sư trọng đạo; Đoàn kết, tương trợ; Khoan dung; Xây dựng gia đình văn hóa; Giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ; Tự tin; Sống và làm việc có kế hoạch; Quyền được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục của trẻ em Việt Nam; Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên; Bảo vệ di sản văn hóa; Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo; Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Bộ máy nhà nước cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn).

- Ở lớp 8 có 21 bài học : Tôn trọng lẽ phải; Liêm khiết; Tôn trọng người khác; Giữ chữ tín; Pháp luật và kỉ luật; Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh; Tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội; Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác; Góp phần xây dựng nếp sống văn hóa ở cộng đồng dân cư; Tự lập; Lao động tự giác và sáng tạo; Quyền và nghĩa vụ của công dân trong gia đình; Phòng, chống tệ nạn xã hội; Phòng, chống nhiễm HIV/AIDS; Phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại; Quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác; Nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ tài sản nhà nước và lợi ích công cộng; Quyền khiếu nại, tố cáo của công dân; Quyền tự do ngôn luận; Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

- Ở lớp 9 có 18 bài học : Chí công vô tư; Tự chủ; Dân chủ và kỉ luật; Bảo vệ hòa bình; Tình hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới; Hợp tác cùng phát triển; Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc ; Năng động, sáng tạo; Làm việc có năng suất, chất lượng, hiệu quả; Lí tưởng sống của thanh niên; Trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân ; Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế; Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân; Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí của công dân; Quyền tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội của công dân; Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc; Sống có đạo đức và tuân theo pháp luật.

Ở Trung học phổ thông, vẫn với môn giáo dục công dân, nội dung sách giáo khoa được xây dựng có tính lý luận hơn.

- Ở lớp 10 có 16 bài được phân bổ thành 2 phần riêng biệt là : Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và Công dân với đạo đức Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và công dân đạo đức : Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng; Thế giới vật chất tồn tại khách quan; Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất; Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng; Cách thức vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng; Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng; Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức; Tồn tại xã hội và ý thức xã hội; Con người là chủ thể của lịch sử, là mục tiêu phát triển của xã hội; Quan niệm về đạo đức; Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học; Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình; Công dân với cộng đồng; Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại; Tự hoàn thiện bản thân.

- Ở lớp 11 có 15 bài được cấu trúc thành hai phần : Công dân với kinh tế và công dân với các vấn đề chính trị - xã hội bao gồm các bài Công dân với sự phát triển kinh tế; Hàng hoá - Tiền tệ - Thị trường; Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hoá; Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa; Cung - cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa; Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; Thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai trò quản lí kinh tế của nhà nước; Chủ nghĩa xã hội; Nhà nước XHCN; Nền dân chủ XHCN; Chính sách dân số và giải quyết việc làm; Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường; Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hoá; Chính sách quốc phòng và an ninh; Chính sách đối ngoại.

- Ở lớp 12 (Chương trình hiện hành) có 20 bài gồm hai phần : Một số vấn đề cơ bản xây dựng đất nước trong giai đoạn hiện nay và Một số vấn đề pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bao gồm các bài : Xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa; Thực trạng kinh tế - xã hội nước ta hiện nay và những mục tiêu phấn đấu trong những năm trước mắt; Phương hướng xây dựng và phát triển kinh tế; Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta; Chính sách văn hóa, giáo dục và khoa học; Một số chính sách xã hội; Chính sách quốc phòng và an ninh; Chính sách đối ngoại; Nhà nước quản lí xã hội bằng pháp luật; Luật Nhà nước và Hiến pháp 1992; Luật Dân sự; Luật lao động; Pháp luật về thuế; Luật Hôn nhân và gia đình; Luật Hành chính; Luật Hình sự; Pháp luật tố tụng và Luật Tố tụng dân sự; Luật Tố tụng hình sự; Pháp luật về khiếu nại và tố cáo của công dân; Nâng cao trách nhiệm công dân.

- Ở lớp 12 (Chương trình phân ban thí điểm) có 10 bài được cấu trúc thành bốn chương : Pháp luật và thực hiện pháp luật, Pháp luật với sự bình đẳng; Pháp luật và tự do, dân chủ; Pháp luật với sự phát triển của công dân, đất nước và nhân loại bao gồm các bài Pháp luật và đời sống; Thực hiện pháp luật; Ý thức pháp luật; Công dân bình đẳng trước pháp luật; Bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo; Công dân với các quyền tự do cơ bản; Công dân với các quyền dân chủ; Pháp luật với sự phát triển của công dân; Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước; Pháp luật với hòa bình và sự phát triển, tiến bộ của nhân loại.

3. Về phương pháp dạy học đạo đức – giáo dục công dân.

Phương pháp dạy học đạo đức – công dân phổ biến là phương pháp truyền thống, truyền thụ một chiều từ giáo viên đến học sinh, hoạt động chính của học sinh là ghi chép, thuộc lòng và trả bài theo những khuôn thước định sẵn.

Trong thời gian gần đây, từ cuối thập kỷ 90 đến nay giáo viên thành phố Hồ Chí Minh đã bắt đầu tiếp cận, nâng cao nhận thức và thực hiện rất khả quan về công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, nhất là từ khi có Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội về đổi mới nội dung chương trình phổ thông, giáo viên đã thành công bước đầu về việc thực hiện phương pháp dạy học mới, dạy cá thể, phát huy vai trò chủ động tích cực của học sinh. Phương pháp truyền thụ một chiều đã chuyển sang định hướng, gợi mở, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận, phân tích tình huống để bày tỏ quan điểm, lập luận và tiếp nhận chân lý, phân biệt đúng, sai.

III.- Đánh giá về kết quả giáo dục đạo đức - công dân trong nhà trường phổ thông.

Đánh giá về hiệu quả trong của giáo dục đạo đức – công dân và về mặt hạnh kiểm hầu hết học sinh được đánh giá là tốt, khá và đạt yêu cầu (trên 98%)

Về hiệu quả ngoài, đạo đức học sinh được xã hội và gia đình đánh giá với nhiều ý kiến khác nhau :

1. Những ý kiến đồng tình ủng hộ :

Hầu hết ý kiến cho rằng học sinh ngày nay thông minh, học giỏi và rất nhạy bén với khoa học kỹ thuật. Về mặt hạnh kiểm, đạo đức và ý thức tổ chức kỷ luật trong nhà trường cũng như việc chấp hành luật pháp trên đường phố, dù không phê phán nhưng những ý kiến nầy cũng không khen ngợi.

2. Những ý kiến phê phán :

Không ít ý kiến bất bình về việc học sinh chạy xe không đúng luật trên đường phố, chửi thề, nói tục và thiếu lễ độ với người lớn tuổi, thậm chí có những trường hợp gây gỗ, đánh nhau. Khi được hỏi dưới dạng phân tích thì những ý kiến nầy cho những hiện tượng trên cũng là số ít và thường rơi vào những trường hợp học kém, ham chơi và đặc biệt là ở những gia đình phụ huynh thiếu chăm sóc hoặc thiếu phương pháp giáo dục.

3. Ý kiến của các cơ quan, đơn vị , trường đại học, cao đẳng :

Các trường đại học, cao đẳng cho rằng học sinh phổ thông thành phố Hồ Chí Minh học giỏi và có tác phong nhanh nhẹn hơn học sinh ở địa phương khác và không than phiền gì về ý thức tổ chức kỷ luật của các em. Các cơ quan, đơn vị tiếp nhận các em tham quan, học tập cũng cho rằng học sinh phổ thông thông minh và lễ độ. Giáo sư Trưởng ban đào tạo của trường Đại học quốc gia Singapore (N.U.S) nhận xét học sinh Việt Nam tốt nghiệp THPT mà ông biết, các em đều có 3 phẩm chất đặc biệt là yêu nước, tin tưởng vào tương lai và rất chịu khó học tập

IV.- Những nguyên nhân cơ bản ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách của học sinh phổ thông :

Với các nhóm ý kiến nêu trên, ta có thể ghi nhận được mặt tốt cơ bản về đạo đức của số đông học sinh phổ thông nhất là ở khía cạnh nhận thức. Vấn đề cần chấn chỉnh nâng cao là khía cạnh thực hành, vận dụng trong cuộc sống về những giá trị đạo đức mà học sinh đã học được trong nhà trường

Có thể nêu một số nguyên nhân cơ bản như sau :

1. Hệ thống giá trị đạo đức xã hội :

Xã hội đang trong quá trình phát triển, chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Với đặc điểm ấy của nền kinh tế, nhiều giá trị đạo đức cũng có những thay đổi, cũ mới đan xen. Mặt khác, đất nước ta từ nông nghiệp lạc hậu đang trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, cũng tạo không ít những đổi thay về giá trị xã hội.

Nếu nói đạo đức là những giá trị đảm bảo quyền lợi của tập thể, của cộng đồng, thì sự thay đổi kinh tế nói trên dễ làm mất đi những giá trị đạo đức nếu không được giáo dục tốt. Lợi ích giữa cái riêng và cái chung khó được giải quyết hài hòa, mà cái riêng ích kỷ dễ lấn át cái chung làm mất giá trị nhân văn trong cuộc sống con người. Đây chính là khó khăn cơ bản và nặng nề đối với việc giáo dục đạo đức – công dân trong nhà trường hiện nay.

2. Truyền thống văn hóa gia đình :

Đạo đức gia đình không thoát ra khỏi những giá trị đạo đức xã hội. Nhưng gia đình có ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc đến học sinh nhiều hơn vì ở đó có quan hệ huyết thống, quan hệ kinh tế và đặc biệt là truyền thống văn hóa của gia đình. Nề nếp sinh hoạt gia đình, những giá trị xã hội được cha mẹ, ông bà, anh chị em chọn lựa là những giá trị có tác động mạnh mẽ nhất đến học sinh, học sinh được tiếp nhận và thực hiện đầy đủ nhất.

Hầu hết những học sinh ngỗ nghịch, biếng học, thiếu lễ độ, bất cần người khác, không có trách nhiệm với xã hội và cộng đồng … thường rơi vào những gia đình không hòa thuận hoặc ít quan tâm đến những giá trị tinh thần, không có trách nhiệm với xóm làng, khu phố, thậm chí không chấp hành luật pháp, người lớn sống ích kỷ với người thân và với cả con cháu của mình.

3. Hệ thống giáo dục đạo đức của nhà trường :

Đây là nội dung chính được trình bày để hội thảo dành thời gian bàn luận. Giáo dục đạo đức – công dân trong nhà trường có thể phân tích từ 3 yếu tố chính :

3.1- Môi trường giáo dục :

- Môi trường sư phạm là một cụm từ rất quen thuộc nhằm chỉ rõ điều kiện tác động hình thành nhân cách con người từ cơ sở vật chất (khang trang, trật tự, vệ sinh, …) đến các hoạt động của các thành viên trong nhà trường (tác phong sinh hoạt, làm việc, quan hệ, ...). Nhìn chung, môi trường nhà trường tuy chưa hoàn toàn hiện đại nhưng cơ bản đảm bảo được các yêu cầu giáo dục đề ra.

- Tập thể sư phạm, hầu hết các trường đều được tổ chức chặt chẽ, đội ngũ sư phạm được đào tạo chính qui, hết lòng chăm lo giáo dục học sinh.

- Khó khăn chính hiện nay là một số cơ sở trường học còn chật hẹp khó khăn nhất là ở khu vực mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, một số đơn vị tọa lạc ở những khu vực dân cư với môi trường xã hội còn nhiều phức tạp. Tập thể sư phạm của nhà trường thường chưa đồng bộ, chưa hoàn toàn làm gương tốt cho học sinh, thậm chí còn có cự ly trong việc đánh giá đạo đức qua các hành vi cụ thể của học sinh.

3.2- Nội dung giáo dục :

Hệ thống lại toàn bộ chương trình, nội dung giáo dục đạo đức – công dân ở nhà trường phổ thông rất phong phú, cơ bản đảm bảo được các yêu cầu giáo dục đạo đức – công dân.

Tuy vậy, phân tích về sư phạm, chúng ta thấy chương trình khá nặng. Cấu tạo của chương trình chưa phải là điều kiện thuận lợi để hình thành nhân cách học sinh theo qui luật phát triển tâm sinh lý tự nhiên. Đặc biệt, những phẩm chất cơ bản của nhân cách chưa được xác định, thể hiện qua phân phối chương trình còn phân tán, thiếu tập trung, thiếu tính logic, chưa tạo được những dấu ấn quan trọng cho những phẩm chất cơ bản. Những nội dung về đạo đức, về luật pháp và về kỹ năng sống khó được phân biệt trong quá trình giáo dục.

3.3. Phương pháp giáo dục :

Phong trào đổi mới phương pháp dạy học theo chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay của giáo viên các trường đã từng bước có những chuyển biến tích cực, tổ chức học sinh chủ động học tập, thực hành, rèn luyện.

Tuy vậy, cơ chế tổ chức hoạt động, đào tạo và bồi dưỡng sư phạm, hệ thống chuẩn mực và phương thức đánh giá trong nhà trường chưa thật sự phát huy phương pháp dạy học tích cực hiện nay. Đặc biệt trong giáo dục đạo đức – công dân hiện nay, tính liên thông giữa các cấp học, bậc học rất kém.

V.- Những giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả giáo dục đạo đức – công dân trong nhà trường phổ thông.

1. Cần phải xác định rõ và thống nhất cao về giá trị đạo đức trong cộng đồng xã hội.

Hệ thống giá trị đạo đức ngày xưa được xác định là Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín. Bác Hồ dạy cho cán bộ là phải Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư. Còn xã hội ngày nay, giá trị đạo đức ấy được xác định như thế nào để tạo sự thống nhất cao trong 3 môi trường giáo dục (gia đình, nhà trường và xã hội). Phải chăng phải là sự kế thừa và phát huy sáng tạo những phẩm chất tốt đẹp nói trên, đặc biệt chú trọng đến lòng nhân ái, tình thương và trách nhiệm, sự chấp hành luật pháp.

2. Xây dựng nội dung chương trình phù hợp theo hướng đồng tâm, tập trung vào những phẩm chất cơ bản của nhân cách và có tính liên thông cao.

Chương trình giáo dục đạo đức – công dân cần phải xây dựng có hệ thống xuyên suốt qua các cấp học theo hướng đồng tâm, xoay quanh các phẩm chất cơ bản và phát triển theo qui luật tâm sinh lý của học sinh rõ ràng hơn chương trình hiện nay.

Mặt khác, nội dung chương trình phải được thể hiện rõ các khía cạnh về đạo đức, về luật pháp và về kỷ năng sống, trong đó đạo đức là vấn đề then chốt, quan trọng nhất.

3. Phối hợp tốt các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường.

Phải tăng cường nhiều hơn nữa các hoạt động khoa học, tôn vinh và giáo dục đạo đức – công dân trong xã hội, đặc biệt là thông qua các phương tiện thông tấn báo chí.

----------