GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THCS THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở QUẬN 6

Nguyễn Thị Hiền

Chuyên viên Phòng Giáo dục Quận 6

I. Sơ lược quy mô phát triển giáo dục THCS quận 6:

1.Tổng số trường:

- Tổng số: 10

- Công lập: 7

- Công lập tự chủ : 2

- Dân lập : 1

2. Tổng số lớp và học sinh Quận 6:

Cấp	Tổng số lớp	Tổng số học sinh
Trung học cơ sở	321	13859

3.Tình hình đội ngũ giáo viên môn GDCD ở Quận 6:

Tổng số giáo viên	Tốt nghiệp CĐ	Tốt nghiệp ĐH	Trung cấp chính trị
20	11	9	9

4. Số tiết đạo đức trong chương trình môn GDCD cấp THCS:

Lớp	Số tiết tuần	Số tiết thực dạy/năm ( trừ các tiết kiểm tra(	Số tiết GD đạo đức	Tỷ lệ
6	1 tiết	26 tiết	14 tiết	53.8%
7	1 tiết	26 tiết	15 tiết	57.7%
8	1 tiết	26 tiết	12 tiết	46.2%
9	1 tiết	26 tiết	15 tiết	57.7%

Tỷ lệ %

số tiết

GDCD

trong

một

năm

Căn cứ vào các số liệu nêu trên ta thấy rõ môn Giáo dục công dân chỉ vọn vẹn có 1 tiết trong tuần nhưng một số bài nội dung còn quá dài nên giáo viên khó “dạy cách làm người trong vòng 45 phút”. Đơn cử như ở lớp 8 số tiết dạy đạo đức chỉ chiếm 46.2% trong khi đó khối 6 là 53.8%, khối 7 là 57.7%, khối 9 là 57.75%. Như vậy các giáo viên dạy môn Giáo dục công dân ở khối 8 lại càng có ít thời gian để dạy đạo đức cho các em. Chính vì vậy mà giáo viên cũng không đủ thời gian để nắm bắt được tâm lý của học sinh cho nêu yếu tố thời gian đã không đủ để đưa môn học đến gần các em hơn.

Bên cạnh đó vì đây là môn học không có trong các kì thi như : thi học sinh giỏi, thi tuyển vào lớp 10, thi Đại học… cho nên các em chỉ tập trung vào các môn học chính.

II. Chương trình môn giáo dục công dân ở cấp Trung học cơ sở

1. Vai trò

Môn Giáo dục công dân ở trường trung học cở sở có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nhân cách của học sinh cũng như góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung. Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa: tạo tiền đề cho học sinh học tiếp lên nữa hoặc đi vào cuộc sống lao động tham gia bảo vệ tổ quốc.

Những chuẩn mực đạo đức mà học sinh được học ở trường THCS là sự tiếp nối phát triển những chuẩn mực đạo đức hành vi cụ thể đã học ở Tiểu học nhưng có tính khái quát cao hơn, thực hiện những cơ bản về đạo đức đối với người công dân tron giai đọan hiện tại.

Lĩnh vực đạo đức ở cấp THCS gồm 8 chủ đề sau :

- Sống cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

- Sống tự trọng và tôn trọng người khác.

- Sống có kỉ luật.

- Sống nhân ái vị tha.

- Sống hội nhập.

- Sống có văn hóa.

- Sống chủ động, sáng tạo.

- Sống có mục đích.

Chương trình mới được xây dựng theo quan điểm tích hợp trên nguyên tắc đồng tâm và phát triển. Vì vậy, các chủ đề đạo đức được bố trí ở tất cả các lớp. Các chủ đề được bố trí theo trật tự từ những vấn đề cụ thể, gần gũi với cuộc sống học sinh, đến những vấn đề khái quát hơn, phản ánh mối quan hệ của học sinh với môi trường ngày càng rộng lớn. Trong từng chủ đề có sự bố trí sắp xếp các nội dung dạy học theo nguyên tắc phát triển từ thấp đến cao. Ở các lớp dưới nội dung nặng về quan hệ của học sinh với bản thân và gia đình. Ở các lớp trên nặng về quan hệ với xã hội (dân tộc, đất nước, nhân loại). Càng lên lớp trên nội dung càng có tính khái quát cao và mức độ cũng tăng dần.

2. Nội dung giảng dạy

STT	Chủ đề đạo đức	Lớp 6	Lớp 7	Lớp 8	Lớp 9
(1)	(2)	(3)	(4)	(5)	(6)
1	Sống cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.	-Siêng năng, kiên trì. -Tiết kiệm	-Sống giản dị	-Tôn trọng lẽ phải -Liêm khiết	-Chí công vô tư
2	Sống tự trọng và tôn trọng người khác	-Tự chăm sóc rèn luyện thân thể -Lễ độ	-Trung thực. -Tự trọng.	-Tôn trọng người khác. -Giữ chữ tín	Tự chủ
3	Sống có kỉ luật.	Tôn trọng kỉ luật	Đạo đức và kỉ luật	Pháp luật và kỉ luật	Dân chủ và kỉ luật
4	Sống nhân ái vị tha.	Biết ơn	-Yêu thương mọi nguời -Tôn sư trọng đạo	-Xây dựng tình bạn trong sáng lành mạnh -Tích cực tham gia các hoạt động chính trị xã hội.	Bảo vệ hòa bình
5	Sống hội nhập	-Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với thiên nhiên. -Sống chan hòa với mọi người	-Đoàn kết tương trợ. -Khoan dung	Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác.	-Tình hữu nghị giữa các dân tộc. -Hợp tác cùng phát triển
6	Sống có văn hóa.	-Lịch sự, tế nhị	-Xây dựng GĐ văn hóa -Giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình	-Góp phần xây dựng nếp sống văn hóa ở công đồng dân cư	- Kết thừa và phát hy truyền thống tốt đẹp của dân tộc
7	Sống chủ động, sáng tạo.	Tích cực tự giác trong hoạt động tập thể và hoạt động xã hội.	Tự tin	Tự lập	-Năng động sáng tạo -Làm việc có năng suất chất lượng, hiệu quả
8	Sống có mục đích.	Mục đích học tập của người học sinh	Sống và làm việc có kế hoạch.	Lao động tự giác sáng tạo.	-Lí tưởng sống của thanh niên. -Trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.

Từ nội dung giảng dạy được nêu trên ta thấy rằng môn giáo dục công dân có một số đặc điểm mà chúng ta cần lưu ý trong qua trình dạy đạo đức. Những đặc điểm đó là :

2.1 Tính thực tiễn: môn Giáo dục công dân là môn học mà các tri thức, kỹ năng của nó gắn liền với cuộc sống hiện thực. Dạy đạo đức trong tiết học môn Giáo dục công dân phải gắn bó với cuộc sống thực tiễn và nội dung dạy học cũng phải mang chất liệu của đời sống xã hội. Như ở lớp 6, các em được học về : siêng năng, kiên trì, tiết kiệm đây là những bài học mà các em có thể áp dụng liền trong cuộc sống.

2.2 Tính giáo dục: dạy đạo đức cho học sinh không đơn giản là truyền thụ tri thức mà phải chú trọng các mặt như hình thành niềm tin, tình cảm, hành vi và thói quen đạo đức. Chẳng hạn như ở lớp 9 các em được học về lí tưởng sống của thanh niên và trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.

2.3 Tính thống nhất giữa nhận thức và hành động: dạy đạo đức cho học sinh thực chất là tạo những điều kiện phát triển hài hòa và thống nhất ba mặt của đời sống công dân: nhận thức, tình cảm và hành động. Chính vì vậy mà trong chương trình lớp 6,7 có phần khai thác truyện đọc để học sinh nhân thức và từ đó hình thành tình cảm thái độ. Chẳng hạn như bài 8 “ Sống chan hòa” ở lớp 6 các em được khai thác câu chuyện về Bác Hồ với cách sống chan hòa với mọi người, từ câu chuyện trên các em nhân thức và hình thành tình cảm. Thông qua nội dung bài học các em sẽ được hướng dẫn những hành động đúng thể hiện cách sống chan hòa vớimọi người.

2.4 Tính tích hợp: môn Giáo dục công dân được tích hợp nhiều nội dung giáo dục cần thiết đối với mỗi công dân. Ngoài hai chuẩn mực chính là giáo dục đạo đức và pháp luật, môn học còn cung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử có văn hóa đối với những vấn đề mà cuộc sống đặt ra. Việc tích hợp các nội dunh giáo dục được thực hiện trong chương trình môn học và trong từng bài.

III.Thực trạng đạo đức học sinh THCS hiện nay:

1. Thực trạng chung:

Nghị quyết TW2 ( khóa 8) đã khẳng định “ Giáo dục đạo đức cho học sinh trong giai đọan hiện nay là phải giáo dục toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể dục và mỹ dục”, trong đó giáo dục đạo đức là quan trọng nhất. Tuy nhiên khi xem xét thực trạng giáo dục đạo đức hiện nay, cần chấp nhận một thực tế là ở mức độ nhất định, chuẩn mực đạo đức có phần sa sút là không tránh khỏi.

Thực tế trong giáo dục đạo đức là còn xa rời thực tiễn, nội dung một số bài còn chung chung và sáo mòn, hình thức sách giáo khoa đơn điệu (chỉ màu trắng đen, thiếu hình ảnh).

Bên cạnh đó giáo dục ở gia đình còn bị xem nhẹ, buông lỏng; sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh chưa đồng bộ và có hiệu quả. Việc tăng cường nêu gương hình tượng nhân cách đạo đức thông qua những con người cụ thể chưa được nhân rộng.

2. Thực trạng đạo đức học sinh THCS ở Quận 6 ( thông qua phiếu điều tra)

Trong tháng 9-10/ 2007, tổ bộ môn GDCD quận 6 đã tiến hành điều tra tình hình vi phạm đạo đức của học sinh cấp THCS.

+ Số lượng điều tra: 500 phiếu.

+ Đối tượng điều tra: học sinh THCS Bình Tây, Hậu Giang, Nguyễn Văn Luông, Lam Sơn.

+ Nội dung điều tra: gồm 10 câu hỏi với 6 nội dung

. Chơi game, chat, viết và xem blog

. Anh hưởng phim ảnh.

. Chửi thề, nói tục

. Cặp bồ

. Không lễ phép

. Thần tượng (xem mẫu đính kèm). Kết quả như sau:

STT	Vi phạm ĐĐ	Thường xuyên		Thỉnh thoảng		Không có
		Số lượng	Tỉ lệ	Số lượng	Tỉ lệ	Số lượng	Tỉ lệ
1	Chơi game, chat, viết và xem blog	344	68.8%	125	25%	31	6.2%
2	Anh hưởng phim ảnh	243	46.6%	162	32.4%	105	21%
3	Chửi thề, nói tục	194	38.8%	268	53.6%	38	7.6%
4	Cặp bồ	197	39.4%	138	27.6%	164	32.8%
5	Không lễ phép	161	32.2%	214	42.8%	125	25%

Thực trạng đạo đức học sinh THCS Quận 6

( thông qua 500 phiếu điều tra)

Thần tượng	Số lượng	Tỉ lệ
Thần tượng diễn viên Hàn Quốc	117	23.4%
Thần tượng ca sĩ	280	56%
Thần tượng Audition	103	20.6%

Như vậy căn cứ vào biểu đồ tỉ lệ % của 500 phiếu điều tra chúng ta có thể thấy rằng thực trạng vi phạm đạo đức hiện nay của học sinh cấp trung học cơ sở đang tập trung vào các vấn đề như:

1. Mê game, chat, viết và xem blog thường xuyên có 344 phiếu chiếm 68.8%. Đây là con số đáng cho chúng ta suy ngẫm, như vậy ngoài giờ học ở trường đa số các em tập trung nhiều thời gian cho việc chơi game, chat, viết và xem blog. Bên cạnh đó các em chưa biết chọn cho mình trò chơi giải trí lành mạnh. Các em nam thường tham gia chơi game bắn súng, đấu vật, võ lâm, các em nữ chơi nhảy Audition theo nhạc hoặc chat tìm bạn qua mạng. Ngoài ra các em còn dành thời gian viết nhật ký điện tử (blog) đa số các bài viết các em tập trung vào cuộc sống ca sĩ, các tin xì-căng-đan, thành lập fanclub của một ca sĩ nào đó. Chỉ có số ít các em có ý thức lên mạng vào những trang web lành mạnh để tìm tư liệu cho việc học.

2. Ảnh hưởng từ phim ảnh là 233 phiếu chiếm 46.6%. Các em học sinh ít được cha mẹ quan tâm vì đa số cha mẹ làm lao động phổ thông, buôn bán nên không có thời gian hướng dẫn và tạo điều kiện cho các em giải trí lành mạnh ở công viên hoặc nhà văn hóa nên các em thường xem phim ảnh để giải trí và bị ảnh hưởng nhiều từ phim ảnh. Các em nữ thì thích quen “ hoàng tử” như trong phim Hàn Quốc, Đài Loan. Các em nam thường chơi trò “đô vật Mỹ”, các em có cách cư xư, cách ăn mặc, kiểu tóc và lời nói ảnh hưởng từ phim ảnh rất nhiều. Trên các báo đài hiện nay cũng đề cập nhiều đến nạn bạo lực đánh nhau giữa trẻ ở độ tuổi vị thành niên một phần là cũng do ảnh hưởng từ phim ảnh không lành mạnh.

3. Về chửi thề nói tục có 194 phiếu cho rằng các bạn thường xuyên chửi thề và nói tục chiếm 38.8%, thỉnh thoảng có chửi thề nói tục là 268 phiếu chiếm 53.6%. Thực tế khi có mặt giáo viên thì các em hạn chế việc chửi thề nói tục nhưng khi vừa ra khỏi cổng trường thì các em thường “chứng tỏ mình” qua những câu chửi thề và nói tục. Theo phiếu điều tra thì các em thường nghe những câu nói không lành mạnh từ những người trong xóm và trên đường đi học về nhà.

4. Một thực trạng nữa là các em thích cặp bồ với nhau có 197 phiếu cho rằng các bạn thường xuyên cặp bồ chiếm 39.4%. Do đặc điểm tâm sinh lý của các em ngày càng phát triển và các em ảnh hưởng từ các sách, phim ảnh không lành mạnh nên các em chưa phân biệt được tình bạn trong sáng lành mạnh và không trong sáng lành mạnh. Nên đã có trường hợp trong giờ học các em không tập trung nghe giảng, giờ chơi thì ấu đả hoặc nói xấu nhau với nhau vì “ tranh giành người yêu”. Thật đau lòng là đã có trường hợp các em nữ bỏ học, bỏ nhà đi qua đêm với các bạn nam.

5. Một thực trạng đáng buồn là các em chưa lễ phép với người lớn và thầy cô. Không lễ phép thường xuyên có 161 phiếu chiếm 32.2%, thỉnh thoảng có vô lễ với thầy cô có 214 phiếu chiếm 42.8%. Việc cúi đầu chào thầy cô như một hành động miễn cuỡng chưa hình thành thành thói quen. Có nhiều em chỉ chào thầy cô trong trường còn ra đường thì như “không quen biết”. Việc nói chuyện “dạ, thưa” và trao đồ bằng hai tay cho người lớn cũng chưa được các em tự giác thực hiện.

Trên đây tôi vừa thống kê một số thực trạng đáng báo động về đạo đức của học sinh trung học cơ sở thông qua phiếu điều tra. Tuy vẫn còn một số em rụt rè khi thực hiện phiếu điều tra nhưng có thể nói trên đây là những vi phạm về đạo đức của học sinh mà ai cũng có thể nhận thấy. Với trách nhiệm của một nhà giáo dục chúng ta cùng chung sức phối hợp với các đoàn thể trong trường, gia đình và xã hội tìm biện pháp hữu hiệu hơn để giáo dục đạo đức cho các em.

IV. Nguyên nhân trực tiếp gây ra những thực trạng vi phạm đạo đức học sinh

1. Hệ thống giáo trị đạo đức xã hội

Trong quá trình sống và hoạt động xã hội của con người, ý thức đạo đức được hình thành, ý thức đạo đức bao giờ cũng mang tính giai cấp. Trong thực tế, ở các xã hội khác nhau, đạo đức và ý thức đạo đức biểu hiện ở những điều và khuyến khích khác nhau nhằm ngăn chặn những hành vi xấu xa và kích thích những điều tốt trên quan điểm lợi ích chung, lợi ích xã hội. Nói cách khác, sự phát triển của ý thức đạo đức những biến thái cơ bản tương ứng với các hình thái kinh tế -xã hội bởi vì mỗi hình thức sở hữu đều sản sinh ra lí luận luân lí của nó.

Thực tế cho thấy, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đang phá vỡ sự cân bằng giữa xã hội và tự nhiên, giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội, giữa con người và con người.

Chúng ta đều biết hành vi con người tuân theo hệ thống quy tắc của xã hội, do xã hội đặt ra. Con người tuân thủ nó do nhập tâm, do ý thức được các giá trị đạo đức, các chuẩn mực xã hội. Con người tuân thủ vì xung quanh họ cả những cơ chế "kiểm soát xã hội" mạnh mẽ như gia đình, họ hàng, làng xóm, luật lệ. Thế nhưng khi xã hội chuyển biến dồn dập, quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đô thị hóa nhanh chóng làm cho hệ thống quy tắc dễ bị phá vỡ. Lúc đó, phải trái, đúng sai không còn rạch ròi. Trong hoàn cảnh như vậy, con người dễ thờ ơ trước cái thiện, dửng dưng trước cái ác. Chính điều điều đó tạo điều kiện cho cái ác, cái bất lương phát triển. Lối sống thực dụng, cá nhân ích kỷ đã làm cho tình trạng tham nhũng, buôn lậu, lừa đảo trong sản xuất kinh doanh ngày càng có đà sinh sôi, nảy nở. Chính tâm lý sống gấp, sống hưởng thụ đã làm cho nhiều người thuộc nhiều tầng lớp khác nhau sa vào các tệ nạn xã hội. Thậm chí một bộ phận không nhỏ bị tha hóa bởi đồng tiền, vì những hưởng thụ vật chất và hành động mù quáng.

2. Giá trị truyền thống gia đình

Các bậc cha mẹ lo lắng và tỏ ra bất lực khi con cái của họ sa vào các tệ nạn, họ than oán, chê trách nghành giáo dục, đổ lỗi cho nhà trường và các tổ chức đoàn thể. Các bậc phụ huynh không biết rằng do khoán trắng con cái cho nhà trường, cho thầy cô để dành thời gian lo toan cho cuộc sống cơm áo, chức quyền, tiền bạc nên không còn thời gian quan tâm con cái. Thậm chí có nhiều trường hợp cha mẹ cãi vả, ly thân thì “đường ai nấy đi” con cái giao cho ông bà hoặc “mặc xác nó”. Đã đến lúc các bậc làm cha, làm mẹ cần phải tĩnh tâm để xem xét lại về vấn đề giáo dục con cái. Cấu trúc gia đình, nơi chứa đựng và nuôi dưỡng tình yêu thương nhiều nhất,làm điểm tựa nhân cách và tài năng của một con người, phải được xác lập lại ngay từ trong tư duy của mỗi gia đình và toàn xã hội. Nếu như cha mẹ cứ chạy theo đồng tiền, danh lợi mà quên mất những đứa con của họ, cứ nghĩ tiền bạc sẽ làm nên tất cả thì họ sẽ có những đứa con tật nguyền về tinh thần.

Với những học sinh thiếu sự giáo dục căn bản từ gia đình, thì môi trường giáo dục học đường không thể lấp đầy được những khoảng trống thui chột của nhân cách . Nhiều nhà nghiên cứu xã hội nhận định rằng, ở những gia đình mà cha mẹ luôn quan tâm, dành thời gian giáo dục con cái tốt, thì con cái của họ phát triển lành mạnh. Số lượng thanh thiếu niên hư hỏng ngày càng cao, chứng tỏ nền tảng giáo dục gia đình đang bị phá vỡ.

3.Môi trường giáo dục:

Thực trạng là môi trường giáo dục hiện nay tuy chưa hoàn toàn hiện đại nhưng cũng đã cơ bản đảm bảo các yêu cầu giáo dục đề ra. Nhưng bên cạnh đó môi trường sư phạm và môi trường bên ngoài nhà trường còn nhiều điều trái ngược nhau. Các em được học phải “lễ phép, lịch sự – tế nhị ” thì vừa ra khỏi trường là các em thấy phụ huynh chen lấn nhau đón con, ai cũng muốn mình về trước nên chẳng ai nhường ai, nên cũng ít người tỏ ra là “lịch sự – tế nhị” như trong bài học của các em. Cảnh mua bán lấn chiếm trước cổng trường, tranh giành khách nên dẫn đến cãi vả dùng những lời lẽ không hay thường xuyên diễn ra. Các điểm internet mọc nhan nhản gần các cổng trường, các quầy bán băng đĩa lậu cũng không ít. Như vậy môi trường sư phạm trong nhà trường và môi trường bên ngoài còn chênh lệch nhau khá xa, các bài học về đạo đức mà các em được học trong trường ít được người lớn áp dụng trong cuộc sống.

4.Môi trường sống:

Đa số các em học sinh sống trong khu vực cộng đồng dân cư còn nhiều phức tạp, ở một số phường đa số là dân nhập cư, trình độ học vấn thấp, chủ yếu là lao động tự do, thất nghiệp . Tình trạng đánh đề, cờ bạc, rượu chè còn diễn ra thường xuyên xung quanh các em. Trong phiếu điều tra các em cho biết các em thường xuyên nghe những câu chửi thề, nói tục từ những người trong xóm.

V. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục đạo đức công dân ở trường THCS

Dựa vào tình hình thực tế là đang có sự sa sút trong đạo đưc học sinh khối trung học cơ sở nên tổ bộ môn Giáo dục công dân quận 6 đã có những sáng kiến kinh nghiệm nhằm nâng cao nhận thức đạo đức của học sinh như sau :

1. Giáo dục đạo đức HS thông qua bảng tin hàng tuần.

Để khắc phục việc không có nhiều thời gian giáo dục đạo đức trong tiết học môn giáo dục công dân. Tổ bộ môn GDCD Q6 đã có sáng kiến kinh nghiệm thực thực việc giáo dục đạo đức học sinh thông qua bảng tin môn GDCD ở từng trường.

Từ cuối năm học 2006-2007 tổ bộ môn GDCD đã đề xuất, kiến nghị Ban giám hiệu các trường trang bị cho môn GDCD một bản tin để giáo dục đạo đức và pháp luật cho học sinh. Căn cứ vào đối tượng học sinh mà các trường thực hiện bảng tin. Chẳng hạn như đa số học sinh trường THCS Hậu Giang đầu vào có điểm thấp và đa số là người Hoa nên các tin trên bảng tin luôn ngắn gọn dễ hiểu. Ở trường THCS Bình Tây có đa số là học sinh khá giỏi nên phần bảng tin giáo viên phân công các em sưu tầm tư liệu và phối hợp với Đoàn Đội thực hiện. Phần bảng tin của các trường thường được chia ra làm 6 phần gồm có: phần tin lớp 6, lớp 7, lớp 8, lớp 9, phần giáo dục giới tính, và phần truyện cười, tranh biếm họa.

Bảng tin giáo dục đạo đức và pháp luật

Các học xem bảng tin vào giờ chơi

- Kết quả bước đầu đạt được : ban đầu các em học sinh chưa có thói quen đến xem bảng tin môn GDCD nhưng nhờ sự hỗ trợ của giáo viên chủ nhiệm luôn nhắc nhở các em đến bảng tin xem nên dần dần đa số các em đã có thói quen hàng tuần đều ghé xem bảng tin. Bên cạnh đó bảng tin cũng được ban giám hiệu các trường hỗ trợ kinh phí trang trí bảng tin đẹp và thu hút, các tin được đăng đều có màu sắc và hình ảnh minh họa, hình biếm họa… nên các em rất thích xem. Có những tin nào hay các em còn truyền miệng cho nhau nghe.

- Hạn chế: giáo viên mất nhiều thời gian sưu tầm thông tin trên báo, trên mạng. Kinh phí in ấn màu khá cao. Vì bảng tin có kích thước nhỏ nên giờ chơi các em còn chen lấn để xem bảng tin.

2. Giáo dục đạo đức học sinh thông qua hội thi “ Người tốt quanh ta”

Vào tháng 10 năm 2007 tổ bộ môn Giáo dục công dân của Quận 6 đã kết hợp với Đoàn Đội tổ chức cuộc thi “ Người tốt quanh ta” cấp trường với mục đích nhân rộng và nêu những tấm gương tốt có thật trong trường. Thực hiện tốt việc giáo dục đạo đức cho học sinh trường các trường ngày càng chăm ngoan, lễ phép và có ý chí tự học, vươn lên trong cuộc sống, biết coi trọng những điều hay lẽ phải, biết phê phán từ chối những hành vi xấu.

- Hình thức thi:

+ Đối tượng: tất cả học sinh các khối.

+ Cách thức: mỗi lớp viết tối thiểu 1 bài viết ( có hình ảnh minh họa ) về 1 tấm gương tốt có thật trong lớp (gợi ý: vượt khó trong học tập, lễ phép tôn trọng thầy cô và bạn bè, biết giúp bạn vượt khó, học sinh cá biệt có chuyển biến tốt, học sinh biết phê phán những cái xấu, chấp hành tốt nội quy trường lớp … )

- Thể lệ:

+ Trình bày trên trang A4 ( có thể viết tay hoặc đánh máy )

+ Phải có hình ảnh của gương người tốt, hình thẻ hoặc hình chụp trong cuộc sống hằng ngày.

+ Các tấm gương tốt sẽ được dán ở bảng tin môn GDCD và đọc trong chương trình “ Truyền thanh học đường” vào giờ chơi.

- Kết quả bước đầu đạt được: các em học sinh của tất cả các khối lớp tham gia viết bài với số lượng và chất lượng bài viết khá tốt. Các em đã thấy được những tấm gương tốt của các bạn quanh mình (cõng bạn bị bại liệt lên lớp học, hai bạn nữ đi chơi ở Thuận Kiều Plaza nhặt được ví tiền đã nộp lại cho công an, dạy kèm cho các em dân tộc Chăm học không theo kịp bạn, …) Qua việc viết bài về người bạn tốt và được phát thanh vào giờ chơi ở các trường đã phần nào tăng cường nêu gương hình tượng nhân cách đạo cho các em học sinh.

- Hạn chế: các bài viết của các em chưa được trau chuốt, mạch lạc.

3. Giáo dục đạo đức học sinh thông qua hội thi “ Kể chuyện đạo đức minh họa theo sách ”

- Mục đích: nhằm khuyến khích các em biết chọn lựa những sách hay để đọc và tham khảo, qua những câu truyện trong sách các em rút ra những bài học về giáo dục đạo đức cho mình.

- Thể lệ: mỗi trường tham dự tối thiểu 2 tiết mục về giáo dục đạo đức dựa theo nội dung câu chuyện trong sách (có kèm phần minh họa)

- Kết quả bước đầu đạt được: các trường tham dự đầy đủ với các tiết mục có sự đầu tư và nội dung phù hợp với chủ đề “ Giáo dục đạo đức cho học sinh”

- Hạn chế: các em học sinh lớp 9 chưa mạnh dạn tham gia vì các em đã ở độ tuổi 15 nên không còn thích hợp thi kể chuyện. Để khắc phục tình trạng này tổ bộ môn GDCD cũng đã kết hợp với Quận Đoàn tổ chức Hội trại “Sống có trách nhiệm” cho đối tượng là học sinh lớp 9.

Tiết mục kể chuyện có minh họa “ Ông lão và cục bướu”

4. Tổ chức Hội trại “ Sống có trách nhiệm” cho học sinh khối 9.

Mục đích : Các em học sinh khối 9 ở độ tuổi thiếu niên nên rất ham thích hoạt động. Điều đáng lưu ý là các em được tích lũy kinh nghiệm về cách ứng xử có đạo đức, kinh nghiệm nhận thức, kinh nghiệm đánh giá… qua việc học môn Giáo dục công dân có hệ thống và liên quan giữa các chủ đề ở các khối lớp. Giáo dục truyền thống hào hùng của tuổi trẻ Việt Nam, giáo dục học sinh tinh thần trách nhiệm của một công dân TP.Hồ Chí Minh, thành phố anh hùng, tự hào là Đoàn viên Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.Trao đổi giao lưu, học hỏi giữa các trường nhằm xây dựng tinh thần đoàn kết, thân ái.

5. Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động Giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Ở tất cả các trường trong địa bàn Quận 6 căn cứ vào tình hình trường mình đều có những hoạt động phù hợp để giáo dục đạo đức cho học sinh.

* Tổ chức “Làm đèn trung thu tặng bạn nghèo”

+ Mục đích: Nhằm tạo không khí vui chơi lành mạnh trong ngày trung thu.Tạo điều kiện cho học sinh được tập luyện và rèn luyện đức tính giúp đỡ mọi người.

+ Mỗi lớp thực hiện 2 lồng đèn để tặng bạn nghèo và quyên góp bánh trung thu.

* Ngoài các phong trào nêu trên còn có các phong trào như: Học tập và làm theo tấm gương của chủ tích Hồ Chí Minh, Đôi bạn học tập, Nụ cười hồng, Tặng sách cho bạn nghèo, Tặng áo trắng cho bạn nghèo, Thăm hỏi các gia đình thương binh liệt sĩ và Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Tham quan các bảo tàng…

Các học sinh nghèo xem đèn hoa đăng do các bạn tặng

VI. Một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục đạo đức công dân ở trường THCS.

Dựa vào tình hình thực tế tại quận 6 chúng tôi có những kiến nghị sau:

1. Đối với giáo viên : trước hết giáo viên cần phải không ngừng nâng cao cải thiện trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao trách nhiệm giáo dục đạo đức của mình. Tự tìm tòi nghiên cứu học hỏi và cập nhật thông tin theo xu hướng thời đại. Tự tìm cho mình những phương pháp dạy học tốt nhất nhằm giúp cho học sinh nhận thức dễ dàng, có kỹ năng ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức. Cần phát huy thế mạnh của các phương pháp như phương pháp sắm vai (đóng kịch), thảo luận, tổ chức trò chơi, đề án. Trên thực tế cho thấy học sinh rất thích thú khi học môn giáo dục công dân vì trong môn học các em được thảo luận để bày tỏ ý kiến, các em được sắm vai thành một người khác và xem bạn mình sắm vai. Điều quan trọng nhất là mỗi thầy cô phải là tấm gương sáng ở mọi lúc, mọi nơi cho học sinh noi theo.

2. Về sách giáo khoa: theo tôi một nhân tố quan trọng để học sinh yêu thích môn học giáo dục công dân đặc biệt là học đạo đức là hình thức sách giáo khoa phải trình bày đẹp có màu sắc. Thật buồn khi tất cả các môn học khác đều có màu, trình bày đẹp như: sách Anh văn, Sinh học, Địa lý, Âm nhạc - Mĩ thuật… Trong khi đó môn Giáo dục công dân là môn cho là quan trọng giáo dục con người thì lại trình bày không thu hút, không gây hứng thú cho học sinh. Một số bài tập trắc nghiệm và tình huống còn thiếu chủ ngữ, câu hỏi khó hiểu dễ dẫn đến nhầm lẫn. Một số mẩu truyện nước ngoài còn khó hiểu (bài lớp 7 “Sự công minh chính trực của một nhân tài” học sinh lẫn lộn và khó hiểu về nhân vật Bra-man-tơ và Mi-ken-lăng-giơ), một số từ ngữ của miền Bắc làm các em khó hiểu (lớp 7 bài “bị xe chẹt”, bài lớp 8 “đánh bài tú-lơ-khơ”)

3. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và Nhà trường: có thể nói ngoài việc giáo dục đạo đức trong nhà trường thì nhất thiết cần phải có sự phối hợp giáo dục chặt chẽ của gia đình. Hiện nay tình trạng “bỏ thí con cho nhà trường dạy” là không ít, thậm chí có phụ huynh đi họp phụ huynh mà không biết con mình đang học lớp mấy. Những hành vi xấu như chửi thề, bài bạc, hút thuốc, không biết giúp đỡ người khác… các em đều bị ảnh hưởng chủ yếu từ gia đình. Như vậy gia đình là nơi quyết định việc hình thành nhân cách cho các em, cho nên các bậc cha mẹ phải “yêu thương chăm sóc con, tôn trọng chăm lo học tập và giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ đạo đức để trở thành người con có ích của gia đình, người công dân tốt cho xã hội”. Điều này đã được thể chế hóa trong pháp luật Việt Nam.

4. Nhà trường phải nhận thức rõ giáo dục đạo đức là quan trọng và được ưu tiên hàng đầu:

Về phía Ban Giám hiệu nên chú trọng quan tâm nhiều hơn nữa đến các hoạt động có liên quan đến giáo dục đạo đức cho học sinh, hỗ trợ nhiệt tình các đề xuất về giáo dục đạo đức của giáo viên trong trường nói chung và các giáo viên môn giáo dục công dân nói riêng.

Về phía các giáo viên bộ môn cần nhận thức rõ việc giáo dục đạo đức cho học sinh sẽ không có hiệu quả khi không có sự góp sức của tất cả các giáo viên trong trường. Chẳng hạn như khi các giáo viên thấy bất kỳ em học sinh nào có những hành động lệch lạc về đạo đức thì cũng có thể giáo dục, răn đe các em chứ không nên chỉ quy trách nhiệm về cho giáo viên dạy môn giáo dục công dân.

Về phía tổ chức Công đoàn, Chi đoàn, Liên đội cần thường xuyên có những hoạt động góp phần giáo dục đạo đức cho học sinh. Tập thể sư phạm trường phải luôn phấn đấu là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.

5. Sự quan tâm của xã hội: bên cạnh giáo dục đạo đức của gia đình và nhà trường thì môi trường xã hội cũng tác động rất nhiều đến quá trình hình thành đạo đức cho học sinh. Cần có sự quan tâm giáo dục đạo đức nhiều hơn nữa từ các cấp lãnh đạo. Bên cạnh đó việc nhân rộng các tấm gương tốt cần được phát huy nhiều hơn nữa. Hiện nay trên các kênh truyền thông chưa chú trọng đến việc giáo dục đạo đức cho học sinh nói riêng và cho công dân nói chung. Các em có thể nhớ vanh vách các mẩu quảng cáo trên truyền hình vì hằng ngày đều được phát sóng vào các “giờ vàng” còn các chương trình mang tính giáo dục như “ người xây tổ ấm” , “ ước mơ xanh” thì phát sau 21h nên các em ít khi được xem. Trên đường đi học về các em cũng dễ dàng thấy các bảng hiệu quảng cáo nhưng ít khi thấy các câu khẩu hiệu dạy các em cách làm người hoặc tuân theo luật pháp. Cần có chương trình về giáo dục trong gia đình để cha mẹ học sinh quan tâm theo dõi chăm sóc con em mình.

Như vậy cần có sự quan tâm của các cấp lãnh đạo trong việc ưu tiên cho công tác tuyên truyền giáo dục đạo đức học sinh. Chẳng hạn như trên xe buýt dán câu “ Nhường chỗ cho cụ già, phụ nữ và em nhỏ là người có văn hóa”, ở các cổng trường cần treo khẩu hiệu “Cha mẹ hãy là tấm gương sáng cho con” trong trường “Thầy cô và cán bộ công nhân viên là tấm gương sáng cho học sinh” để nhắc nhở mọi người nên quan tâm hơn đến giáo dục đạo đức cho con em mình. Trong mỗi trường học cần có bảng tin của môn Giáo dục công dân để kịp thời giáo dục đạo đức cho học sinh. Trên mỗi lớp học cũng cần có 1 bảng thông báo các tấm gương tốt của lớp. Gương tốt ở đây không phải là những gì lớn lao, chỉ cần các em lễ phép, biết chia sẻ giúp đỡ bạn hoặc không tham của rơi tham giam tốt các phong trào thì cũng đáng để biểu dương trươc lớp. Còn các em học sinh cá biệt thì cần có sự quan tâm phối hợp giáo dục của gia đình, Ban giám hiệu, giám thị, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn, Đoàn Đội.

VII. Kết luận

Với các giải pháp đã áp dụng để giáo dục đạo đức cho học sinh trong quận 6 có những giải pháp mang đến kết quả tức thì chẳng hạn như khi các em tham gia Hội thi kể chuyện theo sách giáo khoa chủ đề “Giáo dục đạo đức” các em đã trực tiếp học được nhiều bài học về đạo đức. Nhưng bên cạnh đó cũng có các giải pháp phải áp dụng thường xuyên và lâu dài thì mới có kết quả, đơn cử như làm bảng tin hàng tuần để từng bước giáo dục đạo đức cho các em thông qua các tấm gương tốt, các câu chuyện, tình huống có sẵn trong cuộc sống. Chúng ta phải nhận thức rõ rằng việc giáo dục đạo đức cho học sinh không phải “ một sớm một chiều” là sẽ có kết quả mà phải “ mưa dầm thấm đất”. Tuy nhiên những giải pháp trên đây phần nào cho thấy việc quan tâm đến giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường trung học cơ sở ở quận 6. Ở mỗi trường đều dựa vào tình hình, đặc điểm học sinh trương mình má có biện pháp giáo dục đạo đúc phù hợp. Riêng tổ bộ môn Giáo dục công dân của quận 6 cũng đã tiến hành thực hiện các chuyên đề về giáo dục đạo đức, và áp dụng các sáng kiến kinh nghiệm vào công tác giảng dạy môn Giáo dục công dân. Bên cạnh đó tổ bộ môn Giáo dục công dân cũng được sự quan tâm kịp thời từ phía lãnh đạo các cấp. Các giải pháp giáo dục đạo đức cho học sinh đều được Phòng giáo dục hỗ trợ tốt như “Hội trại sống có trách nhiệm” có quy mô cấp Thành phố, thu hút được sự quan tâm của học sinh các quận lân cận.

Cuối cùng điều làm cho chúng tôi phấn khởi là tình hình đạo đức học sinh ngày càng có sự chuyển biến tốt mặc dù sự chuyển biến đó chưa tiến triển nhanh chóng và chưa được hoàn hảo như mong muốn. Nhưng đó là những kết qủa có được từ tâm huyết và lương tâm Nhà giáo với mục đích giáo dục đạo đức cho học sinh ngày càng tiến bộ hơn. Chúng tôi không dám khẳng định các giải pháp và các kiến nghị của chúng tôi có thể áp dụng cho tất cả các trường Trung học cơ sở nhưng chúng tôi rất hy vọng các giải pháp và kiến nghị của chúng tôi sẽ phần nào đóng góp cho “Hội thảo khoa học nâng cao chất luợng giáo dục đạo đức trong Nhà trường phổ thông Thành Phố Hồ Chí Minh”._/.